Google

This is a digital copy of a book that was preserved for generations on library shelves before it was carefully scanned by Google as part of a project to make the world's books discoverable online.

It has survived long enough for the copyright to expire and the book to enter the public domain. A public domain book is one that was never subject to copyright or whose legal copyright term has expired. Whether a book is in the public domain may vary country to country. Public domain books are our gateways to the past, representing a wealth of history, culture and knowledge that's often difficult to discover.

Marks, notations and other marginalia present in the original volume will appear in this file - a reminder of this book's long journey from the publisher to a library and finally to you.

Usage guidelines

Google is proud to partner with libraries to digitize public domain materials and make them widely accessible. Public domain books belong to the public and we are merely their custodians. Nevertheless, this work is expensive, so in order to keep providing this resource, we have taken steps to prevent abuse by commercial parties, including placing technical restrictions on automated querying.

We also ask that you:

Ἔ Make non-commercial use of the files We designed Google Book Search for use by individuals, and we request that you use these files for personal, non-commercial purposes.

* Refrain from automated querying Do not send automated queries of any sort to Google's system: If you are conducting research on machine translation, optical character recognition or other areas where access to a large amount of text is helpful, please contact us. We encourage the use of public domain materials for these purposes and may be able to help.

* Maintain attribution The Google watermark" you see on each file is essential for informing people about this project and helping them find additional materials through Google Book Search. Please do not remove it.

* Keep it legal Whatever your use, remember that you are responsible for ensuring that what you are doing is legal. Do not assume that just because we believe a book is in the public domain for users in the United States, that the work is also in the public domain for users in other countries. Whether a book is still in copyright varies from country to country, and we can't offer guidance on whether any specific use of any specific book is allowed. Please do not assume that a book's appearance in Google Book Search means it can be used in any manner anywhere in the world. Copyright infringement liability can be quite severe.

About Google Book Search

Google's mission is to organize the world's information and to make it universally accessible and useful. Google Book Search helps readers discover the world's books while helping authors and publishers reach new audiences. You can search through the full text of this book on the web a[nttp: //books . google. com/]

τὼ ΠΣ

XS

M

Py e ), “5 [CC I

PATROLOGLE

CURSUS COMPLETUS

SEU BIBLIOTHECA UNIVERSALIS, INTEGRA, UNIFORMIS, COMMODA, OECONOMICA,

ÜMNIUM SS. PATRUM, DOCTORUM SCRIPTORUMQUE. ECCLESIASTICORUM,

SIYE LATINORUM, SIVE GRAMCORUM,

QUI AB /£YO APOSTOLICO AD "ETATEM INNOCENTII Ill (ANNO 1216) PRO LATINIS ET AD CONCILII FLORENTINI TEMPORA (ANNO1139) PRHOGHZ£CIS FLORUERUNT :

RECUSIO CHRONOLOGICA OMNIUM QUA EXSTITERE MONUMENTORUM CATHOLICJE TRADITIONIS PER QUINDECIM PRIORA ECCLESLE SAECULA ET AMPLIUS,

JUXTA EDITIONES ACCURATISSIMAS, INTER 8K CUMQUE NONNULLIS CODICIBUS MANUSCRIPTIS COLLATAS, PERQUAM DILIGENTER CASTIGATA; DISSERTATIONIBUS, COMMENTARIIS, VARIISQUE LECTIONIBUS CONTINENTER ILLUSTRATA ; OMNIBUS OPERIBUS POST AMPLISSIMAS EDITIONES QUA TRIBUS NOVISSIMIf SARCULIS DEBENTUR ABSOLUTAS DETECTIS$ AUCTA ; INDICIBUS PARTICULARIBUS ANALYTICIS, SINGULOS SIVE TOMOS 8IVE AUCTORES ALICUJUS MOXENTI SUBSEQUENTIBUS, DONATA; CAPITULIS INTRA IPSUM TEXTUM RITE DISPOSITIS, NECNON ET TITULI8 SINGULARUM PAGINARUM MARGINEM SUPERIOREM DISTINGUENTIBUS SUBJECTAMQUE MATE-

RIAM 8IGNIFICANTIBUS, ADORNATA; OPERIBUS CUM DUBIIS, TUM APOCRYPHIS, ALIQUA VERO AUCTORITATE IN ORDINE AD TRADITIONEM ECCLESIASTICAM POLLENTIBUS, AMPLIFICATA ;

DUCENTIS ET AMPLIUS LOCUPLETATA INDICIBUS; AUCTORUM SICUT ET OPERUM, ALPHABETICI8, CHRONOLOGICIS, STATISTICI8, SYNTHETICIS, ANALYTICIS, ANALOGICIS, IN QUODQUE RELIGIONIS PUNCTUM, DOGMATICUM, MORALE, LITURGICUM, CANONICUM, DISCIPLINARE, HISTORICUM, ET CUNCTA ALIA SINE ULLA EXCEPTIONE; SED PRAE- SERTIM DUOBUS INDICIDUS IMMENSIS ET GENERALIBUS, ALTERO SCILICET RERUM, quo coNSULTO, QUIDQUID NON SOLUM TALIS TALISVE PATER, VERUM ETIAM UNUSQUISQUE PATRUM, NE UNO QUIDEM OMISSO, IN QUODLIBET THEMA SCRIPSERIT, UNO INTUITU CONSPICIATUR ; ALTERO SCRIPTUR/E SACR/E, EX QUO LECTORI COMPERIRE SIT OBVIUM QUINAM PATRES ET IN QUIBUS OPERUM SUORUM L6CIS SINGULOS SINGULORUM LIBRORUM 8. SCRIPTURA VERSUS, A PRIMO GENESEOS USQUE AD NOVISSIMUM APOCALYPSIS, COMMENTAT! BINT.

EDITIO ACCURATISSIMA, CATERISQUE OMNIBUS FACILE ANTEPONENDA, 81 PERPENDANTUR CHARACTERUM NITIDITAS CHARTA4 QUALITA8, INTEGRITAS TEXTUS, PERFECTIO CORREKCTIONIS, OPERUM RECUSORUM TUM VARIETAS, TUM NUMERUS, FORMA VOLUMINUM PERQUAM COMMODA SIBIQUE IN TOTO PATROLOGIA DECURSU CONSTANTER SIMILIS, PRETII EXIGUITAS, PRÁAESERTIMQUE ISTA COLLECTIO, UNA, METHODICA ET CHRONOLOGICA SEXCRNTORUM FRAGMENTORUM OPUACULORUMQUE HACTENUS HIC ILLIC SPARSORUM, PRIMUM AUTEM IN NOSTRA BIBLIOTHECA, EX OPERIUUS KT M8. AD OMNEt ATATES, LOCOS, LINGUAS FORMASQUE PERTINENTIBUS COADUNATORUM.

SERIES LATINA, [IN QUA PRODEUNT PATRES, DOCTORES SCRIPTORESQUE ECCLESLE LATINJE A TERTULLIANO AD INNOCENTIUM Ill,

ACCUHANTE J.-P. MIGNE,

BIBLIOTNMECAE CLERI UNIVERS/E, SIYE CURSUUM COMPLETORUM IN SINGULOS SCIENTIE ECCLESIASTICAE RAMOS EDITOARE.

PATROLOGLE LATINE TOMUS LXXVII.

SANCTUS GREGORIUS MAGNUS.

PARISIIS - APUD GARNIER FRATRES, EDITORES ET J.-P. MIGNE, SUCCESSORES, IN VIA DICTA : AVENUE DU MAINE, 508.

1896

"KR 0 Li.

Clicby. — Ex typis PAUL DUPONT, 192, vià dictà Bac-d'Asniéros. 50,9.96.

SANCTI GREGORII PAP/E I

COGNOMENTO MAGNI,

OPERA OMNIA.

AD MANUSCRIPTOS CODICES ROMANOS, GALLICANOS, ANGLICANOS EMENDATA, AUCTA, ET ILLUSTRATA NOTIS.

STUDIO ET LABORS MONACHORUM ORDINIS SANCTI BENEDICTI, E CONGREGATIONE SANCTI MAURI

EDITIO MEMORATISSIMA QUA PARISIIS PRODIIT ANNO DOMINI MDCCYV, NUNC AUTEM ACCURATIOR ET AUCTIOR REVIVISCIT,

ACCURANTE J.P. MIGNE,

Biblietheese Cleri Universse, SIYE CURSUUM COMPLETORUM IN SINGULOS SCIENTLE ECCLESIASTICE RAMOS RDITORE.

—— uÁ(aÁÁ qt "600 «—————

TOMUS TERTIUS.

— "UIllBP-0-Q-O0 «B ———

"5 ' ^ PARISIIS APUD GARNIER FRATRES, EDITORES ET J.-P. MIGNE, SUCCESSORES, IN VIA DICTA : AVENUE DU MAINE, 908.

1896

ELENCHUS OPERUM

r QU/E£ IN HOC TOMO LXXVII CONTINENTUR.

Liber regul& pastoralis. Dialogorum libri quatuor. Epistolarum libri quatuordecim. Appendix ad Epistolas.

col.

— ————— ——M——Á— “ “ “ --- ------- ----

PRAEFATIO IN LIBRUM REGUL/E PASTORALIS.

I. Post exegetica in Scripturam sacram primo tomo comprehensa, in hoc secundo complexi sumus reliqua indubitata fidei Gr»goriana opera, omnis interpolationis expertia, cujuscunque sint generis : sive apologetica, pro detreclato curi pastoralis onere ; sive historicu,nimirum Dialogos ; sive dogmatica, et canonica, Registrum videlicet Epistolarum, «quibus universum pene jus canonicum continetur. Ut autem apologeuco libro Regulis Pastoralis tomum lunc secundum auspicaremur, multa persuaserunt ; priesertim Opusceuli antiquitas, praestantia et utilitas.

Primo quidem scriptum esse ante Dialogos, Epistolarumque Registrum, in ipso sui pontificatus exor- dio, non obscure testatur ipse sanctus Doctor, in epist. olim 46, nunc 48, libri 1.

Secundo, ex omnibus sancti Gregorii lucubrationibus nulla est presstantior, sive totius operis ordo et cconomia, sive sententiarum copia pondusque perpendantur.

Tertio, nihil est in toto illo libello plane aureo, quod maximam non afferat utilitatem, non solum episcopis aliisque animarum pastoribus el rectoribus ; sed etiam omnibus et singulis Christianis, maxaiine quibus regendo familie cura incumbit.

lI. Hinc ab universis tam Graecis quam Lalinis avide expetitus, magno plausu exceptus est. Hunc sanctus Leander Hispalensis episcopus ab amico Gregorio sibi directum exosculatus est, ac in omnibus Hispaniarum Ecclesiis evulgavit. Hunc Mauricius Augustus ab Anatolio diacono impetratum, cum maxime placuisset, Anastasio Antiochie episcopo in linguam Graecam transferendum tradidit PF et publicavit ; quod agre tulit sanctus Doctor hamilitate non minus quani scientia prastantissimus. Hunc Angli a primis Evangelii preconibus nostri Gregorii discipulis allatum summo in pretio semper habue- runt. Ne vero soli qui latine sciebant hujus libri fructibus pascerentur, Alfredus Occidentalium Saxonum rex sapientissimus, Oxoniensis Academico fundator, ipsum Saxonice vertit, et suis popularibus premissa praefatione gratissimum munus obtulit; cujus versionis exstant exemplaria, tum in bibliotheca Sanc- tissimi: Trinitatis Cantabrigensis, tum in Cottoniana.

III. Yerum nullibi existimatio de hoc opere concepta magis enitait quam nostris in Galliis,et in flni- timis quo Francis tunc parebant provinciis, ut ex antiquis monumentis pene innumeris liquet, quorum pauca hic delibabimus.

In concilio Moguntino an. 813, post sanctum Evangelium, Epistolas Actusque Apostolorum ac cano- nes, propositus est hic liber, in quo scrutarentlur episcopi, quibus molis statum Ecclesiz Dei, et Christianze

ple^is profectum, sina doctrina et exenplis justitia inconvulsum, largiente gratia Dei perfcere et. conservare potuissent ; ut in hujus coneilii preefatione legitur.

In concilio Rhemensi i, ejusdem anni, can. 10: Lect sunt sententiz libri Pastoralis beati Gregorii, ut pastores Ecclesiz intelligerent, quomodo ipsi vivere, et qualiter sibi subjectos deberent admonere ; quoniam, teste eodem beato Gregorio, aliter admonendi sunt przlati atque aliter subditi.

In concilio Turonensi i1, sub idem tempus habito, promulgatum est, can. 3: Nulli episcopo liceat Canones, aut Librum Pastoralem a beato Gregorio papa, si fieri potest, ignorare. 1n quibus se debet unusquis- que quasi in speculo assidue consilerare.

Concilii Cabilonensis i1 primus canon decernit ut episcopi canones intelligant, et librum beati Gregorii Pap:e de cura pastorali ; et secundum ibidem constitutum et vivant et przdicent.

Jenique in concilio Aquisgranensi ann. 836. cap. 4, de Vita episcoporum, idem liber commendatur can. 7, 9 et 10, ac cap. 2, de doctrina episcoporum, can. 3, 5, 6

A4 hzc accedit quod ex Hincmaro Rhemensi archiepiscopo (In Pref. opusc. δῦ Capit.) intelligimus, in more tunc positum fuisse ut ordinandus et consecrandus episcopus coram altari, una cum libro sacrorum Canonum Regulam Pastoralem beati Gregorii in manu acciperet, cum hac obtestatione : ut ita servaret in vivendo, docendo et judicando, sicut ibidem descriptum est.

Utautem pluribus prodessent apud nostros Gallos perfectissimeet exquisitissimee videndiregulw hocli- bro proposilze, ejusdem versio Gallica nuper prodiit Parisiis apud Andream Pralard1694. Que si ad manu exaratus Codices, potius quam ad excusos fuisset exacta, numeris omnibus absoluta merito dici posset.

IV. Przstantissimum hoc opus, antequam ederetur, diu parturivit sanctus Doctor. Certe jam mente praeconceptum gerebat, cum tricesimum librum Moralium elucubraret, ut conferenti argumenta admo- nitionum tertiz partis, cum capite olim 4, nunc num. 13, laudati libri constabit, ubi videlicet legitur : Aliter namque viri, aliter admonenda sunt feminz. Aliter juvenes, aliter senes, etc. Que sic. concludit : et quidem de singulis, quis sit admonitionis ordo, subtiliter insinuare debuimus ; sed formidata locutionis proli- zitate przpedimur. Auctore autem Deo, in alio opere id explere appetii. animus ; δὲ tamen laboriose hujus cz adhuc aliquantulum tempus restaverit.

V. Idf.liciter implevit in ipso veluti pontificalis muneris tyrocinio, ut Joanni Ravennati episcopo respon- d^ret, amice conquerenti quod Pastoralis cure pondera fugere delitescendo voluisset. Rare admodum nunc sunt,a1(requentesolim fuerunt hujusmodi querel:e ; unitersis fere piis viris ad officium pastorale postulatis, tantimonuspr:e animi demissione sum maque modestia deprecantibus.Eavdem ob causa:n expostulantibus arnicis respondere coactus est Gregorius alter longe senior cognomento Theologus, in Apologetico seu ora- tiunie prima in quafugm sui ,declinandi episcopatus gratia. rationes exponit | Tom. I: : et postquam captan- tium episcopatum insaniam increpavit,pastoralis officii difficultates prosequitur.tum in animarum guberna- tione.tum in verbi divini erogationeetpradicatione,tum inchristiane perfectionis assequende necessitate: Antilitis enim, inquit, vitium est non esse quam optimum. Eximium sane opus dignumque ex quo Gregorius postea multa deprompsisse judicetur. in his presertim sententiam hanc : Ars artium,et scientia scientiarum est, hominem regere, qux legitur in Apologetico Greg. Nazianzeni cap. 31, et lib. Reg. Past. 1 part. c. 4.

(a) Versionis Graece jacturam lugemus. Nullam illius memoriam superfuisse seculo ix hinc conjici- cimus, quod Photius, qui in sua Bibliotheca Dialogos ἃ Zacharia Grece redditos plurimum commendat, Cod. 252, de Greca translatione libri Reg. Pastor. prorsus silet.

ParRot. LXXVII. | λ ον ^*

11 IN SANCTI GREGORII MAGNI LIBRUM REGULJE PASTORALIS PRAEFATIO. 13

Eodem quoque argumento, ac simili occasione scripsit Joannes Chrysostomus libros sex de sacerdo- tio, quibus inter tot eximia sancti Doctoris opera, primas partes jure merito Suidas tribuit, propter oratiunis tum sublimitatem, tum perspicuilatei et elegantiam. Sed jam ad. ipsum redeauius ltegula Pastoralis ldbruin ; et quid in illo edendo sit à nobis p::wstitum ostendaimnus.

VI. In plirisque asancto Pontilice elaboratis, distitictiu capitulorum eurumque argumenta minime ad eum spectant. AL vero ipsun agnoscunt auctorem, lum integri Libri Pastoralis distributio quatuor in partes, tum partium in varia capitula, prudfixique singulis capitulis tuli. Praecipua nobis cura fuit ut purum ab omnibus, sive antiquuriurum, sive lypographorum mendis et corruptelis textum repreesenta- remus ; quod plurimorum, et quidem optimorur Mss. ope impletum magna saltem ex parte confidimus.

Et sane turpiter deformatum jacebat etiam in novissimis Editis pulcherrimum opus ; ita ut sepe sensus aut haereret, aut penitus deficeret, aut eliam, quod pejus est, ad errorem deflecteret : quod pau- cis exemplis demonstrare opera pretium est, non ut aliis kditoribus invidiam, nobis vero gratiam quavramus, sed ut castigatioris editionis necessitas magis ac mayris eluceat.

VII. Tertia parte, capite 1, admonit. 22, col. 1106, edit. Gussanv., legitur : Ne cum ferre fructum boni operis negligunt, a presenti vtta funditus, quasi ariditate radicis, exsiccentur ; ubi orationis series, librique manuscripti cogunt legere : quasi a viriditate radicis exsecentur. Quse oplime colarent immediate pra- cedentibus : Ictum securis vicinz pravideant ; et ad prolatam ex Luca Joannisincrepationem, jam securis ad radicem arboris posita. est (Luc. 11., haud dubie referuntur.

Admonitione 23, col. 1108, Mutilus profertur Matthiei contextus hoc modo : Quid putatis, quia. pacem veni mittere in terram ? non utique, sed gladium (Matth. x): cum. in. Mss. legatur : Nolite arbitrari, quia venerim pacem mittere in terrain (vel in terra) ; non veni pacem mittere, sed. gladium.

Admon. 24, col. 1110 : /linc namque est quod contra damnati illins vasa, videlicet Antichristi pradicato- res, divina voce beato Job dicitur. |n Mss. autem exstat : damnati illius vasis, videlicet Antichristi ; et qui- dem ad mentem Gregorii qui solet Antichristum vas diaboli appellare. Vide Moral., lib. xxxu, n. 22.

Admon. 36, col. 1112: Atque aliter (admonendi sunt) qui boua faciunt, absconduat. Desideratur sensus, at restituendo voculam qui, et legendo : qui bona quz faciunt, abscondunt, completur.

Cap. 2 ejusdem tertic partis, col. 1130, quod in nostra Eit. est cap. 63 : Sic praedicanda sunt bona, ne ex latere jubeantur et inala, ubi legendum : Ne ez latere juventur et mala, ut habent Mss. omnes. 5co- pus sancti Doctoris ex proxime cohirentibus palam fit : Sic, inquit, tenacibus infundatur tribucndi lar- gitas, ut tamen prodigis effusionis frena minime lazentur.

Denique c. 4, nobis 38, col. 1129 : Concedendo enim lenia, subtrahit acriora, ut quia ad deserenda cuncta simul non assurgeret, dum in quoddam suum animus familiariter relinquitur, a quodam suo sine labore tole- retur. Si quid sensus his verbis insit, pessimum quid sonant, nempe animum in quibusdam minimis vitiis relinquendum, ut in majoribus toleretur, et quiescat ; quod absit a tanti Doctoris mente. Sic ita- que legendum ex Mss. : Concedendo enim lenia (vel levia) subtraxit acriora ; ut quia ad deserenda cuncta simul non assurgeret, dum in quoddam suum (vitium, vel, in queddam suo vitio) familiariter relinquitur, ἃ

uodam suo (vitio) sine dolore tolleretur ; quie plana sunt et sana.

V]I. Talibus igitur et longe pluribus erratis pulcherrimum opus fedantibus, omnem adhibuimus diligentiam, ut antiquiorum melioris notar. Codicum magnam colligeremus supellectilemn, ad quos con- ferretur textus, eorumque ope lacile repurgaretur ; quorum hic indiculum accipe.

4. Trecensis antiquissimus, uncialibus majusculisque litteris, non longe post sancti Gregorii obitum, ut conjicere licet, exaratus, Hoc in Codice eleganter et accurate, unde testimonia Scriptura sacra pro- ferautür, annolatur. Si qua vero juxta LAX Interp. laudentur. indicatur. Verum a male feriato quopiam lectore corruptus est pretiosissinus hic liber, maxime in sacrie Scripture contextibus. Arduum tamen haud fuit assequi quid aute corruptelam legeretur, quod secuti sumus. Commodatus est nobis vetustis- simus hic Codex a Rl. Patribus Oratorii collegii Trecensis, annuenteac favente reverendissimo patre de la Tour, congregationis Oratorii preposito generali meritissimo.

2. Codex Corbeiensis not. 93 octingentorum annorum aotatem superat.

3. Carnotensis Ecclesim, ejusdem iere antiquitatis,

&. Suucti l'etri Carnotensis, vix inferioris «tatis.

5. Alter ejusdem monasterii D circiter annorum.

6. Sancti Petri Belvacensis. Exaratus est Codex hic Belvacensem Ecclesiam regente episcopo Hugone, medio seculo x, vel paulo post, ut ex versibus de hujus episcopi recenti morte in calce voluminis eadem manu descriptis assequi possumus.

1. Ecclesie Laudunensis.

8. 9 et 10. Sancti Petri Gemeticensis quorum antiquior nec annorum etatem praefert.

11, 12 et 13. Sancti Audoeni Rothomag. Primus a pc annorum antiquitate parum abest.

1&. Ecclesie primatialis Rothomag. Ὁ annorum.

13. Monasterii Beatze Maris de Lyra.

16 et 17. Duo Sancti Theoderici prope Rhemos omnino consentientes.

18. Monasterii Vallis Clar; ord. Cisterciensis.

19. Monasterii Longipontis ejusdem ordinis.

20. Vizesimo loco recensenti Anglicani octo unus ex bibliotheca publica Oxoniensi, alter ex biblio- theca collegii Mertoniensis, cirteri ex collegio Saneti Joannis Preecursoris, aut ex bibliotheca Ecclesic Vintoniensis, de qu:bus consule Thomam Jamesium in Gregorio restituto.

21. Consuluimus praeterea, et adhibuimus ad insigniora loca duos Sangermanenses Codices, quos potissimum, dum prelo subjiceretur eximium lioc opus, ob oculos habuimus.

Variis quoque Editionibus usi sumus, praesertim Parisiensibus una an. 1518 et allera 1571. Romana seu Vaticana Sixli V sunimi pontificis jussu adornata, et aliis aut pene comvis, aut recentioribus, pra- sertiin Parisiensi ann. 1668, quiv proiiit ex officina Leonardina, opera Theologi Parisiensis. a qvo collec- ias mag nacura diversas lectiones ex antiquioribus Mss. cum nostris convenire peneubique observav:mus.

Faxit Deus, ut quemadmodum (Gregorius librum huuc assidue legendo, et consulendo universam Ecclesiam tanta charitate, pietate, humilitate, mansuetudine, sollicitudine gubernavit ; ita qui singulis administrandis Ecclesiis preeficiuntur ejusdem consiliis et monitis prelucentibus, munere pastorali rite defungantur, et sic aliis presint, ut et illis prosint et sibi.

SANCTI GREGORII MAGNI,

ROMANI PONTIFICIS,

" REGULAE PASTORALIS LIBER,

AD JOANNEM EPISCOPUM CIVITATIS RAVENN E.

PRIMA PARS.

8 Reverendissimo et sanctissimo fratri Joanni coepi- À ctrinearcemtenereappetunt, a precipitationissuss

scopo, Gregorius (b).

Pastoralis cure me pondera fugere delitescendo voluisse, benigna, frater carissime, atque humili in- lentione reprehendis ; qu: ne quibusdam levia esse videantur, praesentis libri stylo exprimo de eorum gravedine omne quod penso, ut et haec qui vacat, incaute nonexpetat; et quiincauteexpetiit, adeptum se esse pertimescat. (c) Quadripartita vero disputa- tione liber iste distinguitur, ut ad lectoris sui ani- mum ordinatis (d) allegationibus quasi quibusdam passibus gradiatur. Nam cum rerum necessitas ex- poscit, pensandum valde est ad cul men quisque regi- minis qualiter veniat; atque ad hoc rite perveniens, qualiter vivat; et bene vivens,qualiterdoceat; et recte docens.infirmitatem suam quotidiequantaconside- ratione cognoscat, ne aut humilitas accessum fugiat, (e) aut perventioni vita contradicat; aut vitam doc- trina destituat; autdoctriuam prisumptio extollat. $ Prius ergo appetitum timor temperet: postautem magisterium quod a non querente suscipitur, vita commendet ; ac deinde necesse est ut pastoris bo- num quod (f; vivendo ostenditur, etiam loquendo propagetur. Ad extremum vero superest ut perfecta qu:Pque opera consideratio propriam infirmitatis de- primat ,nehzec ante occulti (g)arbitrii oculos tumor elationis exstinguat. Sed quia sunt plerique mihi imperitia similes, qui dum metiri se nesciunt, qua non didicerintdocere concupiscunt; qui pondus ma- gisterii tanto levius estimant, quanto vim magnitu. dinis illius ignorant ; ab ipso libri hujus reprehen- dantur exordio; ut quia indocti ac praecipites do-

'a: Ita Corb., Belvac et alii vetust. Quem titulum pretulimus, quod legatur in epist. olim 46, lib.al.iv, nunc lib. v, ep. 49, ut librum regulx pastoralis, quem in episcopatus mei exordio scripsi. In recentioribus Mss. legitur, liber Curz pastoral., quibus concinunt pur. Edit Occasionem huic titulo forte prebuit ibri exordium, Pastoralis curze me pondera, etc. ln Trec. titulus desideratur.

ib; Tectius Gemet. addit, salutem.

'ei Hirc editoribus persuaserunt librum hunc in iv partes dividendum, quamvis hujus divisionisuulla i vet. Mss, sint vestigia. Verum Gregorius, parte te: tia. c. 26, admonitione 27, indicatquadam jam a se dicta in prima parte: sicut, inquit in priori hu- Jus voluminis parte jam diximus. Unde non imme- rito intelligitur partitionis libri hujus ipsum esse

ausibus in ipsa locutionis nostre januarepellantur. CAPUT PRIMUM.

(h) Ne venire imperiti ad magisterium audeant.

Nulla ars doceri presumitur, nisi intenta prius meditatione discatur. (i) Ab imperitis ergo pastorale magisterium qua temeritate suscipitur, quando $ ars est artium regimenanimarum. Quis autem cogi- tationum vulnera occultiora esse nesciat vulneribus viscerum? et tamen sope qui nequaquam spiritalia precepta cognoverunt, cordis se medicos profiteri non metuunt: dum qui pigmentoruni vim nesciunt, videri medici carnis erubescunt. Sed quia auctore Deo ad religionis reverentiam omne jam pr:esentis saeculi culmen inclinatur, sunt nonnulli qui intra sanctam Ecclesiam per speciem regiminis gloriam affectant honoris ; videri doctores appetunt, trans- cendere caeteros concupiscunt, atque attestante Ve- ritate, primas salutationes in foro, primos in cenis recubitus, primas in conventibus cathedras quz- runt (Matth. xxu, 6, 7); qui susceptum cura pasto- ralisofficiuziministrare digne tanto magis nequeunt, quanto ad humilitatis magisterium ex sola elatione pervenerunt. Ipsa quippe in magisterio lingua con- funditur, quando aliud discitur, et aliud docetur. Quos contra Dominus per prophetam queritur, di- cens: J[psiregnaverunt, et non ez me; principes extite- runt, etegoignoravi (Osee vut, 4). Ex senamque, etnon ex arbitrio summi Rectoris regnant, qui nullis fulti virtutibus nequaquam divinitus vocati, sedsuacupi- dineaccensi, culmen regiminisrapiunt potius quam assequuntur.Quostamen internusjudex et provehit,

auctorem. Scribiturautem quadripartita in antiquis simis Codd. Trec., Belvac., Gemet., Theodoric.

(d) Trec.. Bellov. duoantiq. Carnot.,alligationibus.

(e) Haec deerantin Corb. sed 1ddita sunt recentiori manu. In 1 Carnot. quoque non legitur, aut vitam doctr. destituat. Illa representent Trec. et alii.

(f) Corb., videndo.

g) Laudun. et Trec., arbitris oculos.

ῃ Hoc argumentum legitur in indice Srec. Cod., nec tamen praemittitur capiti primo, quod absolute sic incipit; Nulla ars. Prima linea minioest depicta. In ivargine notatur 1, et in reliquis copp. 2, 3, 4, etc. Qua in re huic Ms. concinunt Gemeticenses.

(i) Corb., Laud , Longip. : 4b imper. ergo pasto- ribus magist. pastorale suscipitur in. magna temeri- tate, quoniam ars, etc.

"m - - LE ——————— .

15 SANCTI GREGORII MAGNI 16 et nescit, quia quos permittendo tolerat, profecte A opera pervertuntur, quasi corruptis fontibus in po-

per judicium reprobationis ignorat. Undead sequi- busdam et post miracula venientibus dicit : Recedite a me, operarii iniquitatis, nescio qui estis (Luc. xin, 27,. Pastorum imperitia voce Veritatis increpatur, cum per Prophetamdicitur:/psi pastores ignoraterunt iutelligentiam (Isai. 1vi, 11). Quos rursum Dominus detestatur, dicens: Et tenentes legem nescierunt me (Jer. νι. 8). Et nesciri ergo se ab eis Veritas queri- tur, et nescire se principatum nescientium protesta- tur, quia profecto hi qui ea (Dist. 38, c. Qui ea) qua sunt Doinini nesciunt, a Domino nesciuntur, Paulo attestante qui ait: Si quis autem ignorat, ignorabitur I Cor. xiv,38). Quo nimirum Pastorum sepe impe- ritia meritis congruitsubjectorum, quia quamvislu- men scientia sua culpa exigente non habeant, di- stricto tamen judicio agitur, ut per eorum ignoran- tiam hietiamqui sequunturoffendant. Hinc namque in Evangelio persemetipsam Veritas dicit: Si ca- cus caco ducatum pra beat, ambo in foveam cadunt (Matth, xv, 14). Hinc Psalmista non optantis animo, sed prophelantis /a) ministerio denuntiat.dicens:Ob- scurentur oculi eorum ne videant, εἰ dorsum illorum semper incurva (Psal. xvin, 24). Oculi quippe sunt, qui in ipsa honoris summi facie positi, providendi ilineris officium susceperunt : quibus in nimirum qui subsequenter inherent; dorsa nominantur. Ob- scuratisergo oculis dorsumflectitur, quia cum lu- men scientia: perdunt qui przeeunt, profecto ad por- tanda peccatorum curvantur onera qui sequuntur. CAPUT 1l.

Ne locum regiminis subeant, qui vivendo non perfi- ciunt qua meditando «idicerunt.

Et sunt nonnulli qui solerti cura spiritalfa pre- cepta perscrutantur, sed qua (ὃ) intelligendo pene- trant, vivendo conculcant; repente docent 4 qux» non opere, sed meditatione didicerunt; et quod ver- bis praepicant, moribus impugnant. Unde fit utcum Pastor per abrupta graditur, ad praecipitium grex sequatur. Hinc namque per prophetam Dominus contra contemptibilem Pastoruin scienliam queri- tur, dicens: Cum ipsi limpidissimam aquam bibere- tis. (c, reliquam pedibus vestris lurbabatis; et oves weg qua conculcata pedibus vestris fuerant, pascebatur ; et qua peiles vestri turbaverant, hac bibebant (Ezech. xxxiv, 18, 19). Aquam quippe limpidissimam Pasto- res bibunt, cum fluenta veritatis recte intelligentes hauriunt. Sed eamdem aquam pedibus perturbare, estsancte meditationisstudia male vivendo corrum- pere. Aquam scilicet eorum turbatam pedibus oves bibunt, cum subjecti quique non sectantur verba qua audiunt, sed solaqua (d) conspiciunt exempla pravitatis imitantur. Qui cuim dicta sitiunt, quia per

(a) Duo priores Gemet., secundus Aud., Lyr., Rotliomag , mysterio.

(0) Tertius Carnot., Rothomag., secundus Aud., Lyr., Longip, Val. Cl, legendo. Error forsitan irrepsil ex modo scribendi veterum, qui dixerunt, intelligendo, ut ast. in Trec.

(c) Bellov., reliqua.

tibus lutum sumunt. Hinc quoque scriptum est per prophetam : (e) Laqueus ruinz populi mei, sacerdotes mali (Osce, v, 1; 1x, 8). Hinc rursum de sacerdotibus Doininus per prophetam dicit: Facti sunt domui Israel in offendiculum iniquitatis. Nemo quippe ( Dist. 83 c. Nemo quippe, amplius in Ecclesianocet, quam qui perverse agens, nomen vel ordinem sanclitalis liabet. Delinquentem namque hunc redarguere nul- lus presumit; etinexemplumculpa vehementer ex- tenditur, quando pro reverentiaordinis peccator ho- noratur. Indigniautem quique tanli reatus pondera fugerent, si veritatissententiam sollicita cordisaure pensarent, 4 ait: Qui scandalizaverit unum de pu- sillis istis quiin me credant, (f) expedit ei ut suspenda- tur mola asinaria in collo ejus, et demergatur in pro- [nidum maris (Matth. xvii, 6). Per molam. quippe asinariam, secularis vitie circuitusaclaborexprimi- tur, et perprofundum.maris extrema damnatio desi- guatur. Qui ergo ad sanctitatis speciem deductus, vel verbo ceteros destruit, vel exemplo; melius profecto fuerat, ut hunc ad mortem sub exteriori habitu terrena acta constringerent, quam sacra officia in culpa caeteris imitabilem demonstra- rent, quia nimirum si solus caderet, utcunque hunc tolerabilior inferni pana cruciaret. CAPUT ΠῚ. De pondere regiminis ; et quod adversa quaque des- picienda sunt, et prospera formidanda.

Hac itaque breviter diximus, utquantum sit pon-

dus regiminis monstraremus,netemerariesacrare-

C gimina quisquis his imparestaudeat, et per concu-

piscentiam culminis, ducatum suscipiat perditionis. Hinc enim pie Jacobus prohibet, dicens: Nolite plures magistri fieri, fratres mei (Jac. m, 1). Hinc ipse Dei hominumque Mediator regnum percipere vitavit in terris, quisupernorum quoque spirituum scientiam sensumque transcendens, anteszculare- gnat in celis. Scriptum quippe esL: Jesus ergo cum cognovisset quia venturi essent ut raperent eum, et fa- cerent eum regem, (g) fugit iterum in montem ipse solus (Joan. vi, 13). Quis enim p'incipari hominibus tam sine culpa potuisset, quam is qui hos nimirum re- geret, quos ipse creaverat? Sed quia idcirco in carne venerat, ut non solum nos per passionem re- dimeret, ὅ verum etiam per conversalionem doce-

ἢ ret, exemplum se sequentibus prebens, rex fleri

noluit, ad crucis vero patibulum sponte convexit ; oblatam gloriam culminis fugit, penam probros: mortis appetiit ; ut membra ejus videlicet discerent favores mundi fugere, terrores minime timere, pro veritate adversa diligere, prospera formidando de- clinare, quia et ista siepe per tumerem cor inqui-

(d) Corb., conspiciunt opera. (6) In plur. Codd., causa ruina. (f) Plerique Norm., melius erat ei. (g) Primus Aud.et tres Gemet. : venerunt ut rape- rent eum, et constituerent regem sibi, quo cognito fu- it iterum in montem ipse solus et abscondit 86. Alii orm., quo cogn. Jesus, fugit et abscondit se.

4Ἰ

REGULJE PASTORALIS LIBER. — PARS PRIMA.

nant, etilla per dolorem purgant. In istis se animus À cogitatione se animus elevat,et plene in se iram ju-

erigit.in illis autem etiamsi quando se erexerit,ster- nit.In istis sese homo obliviscitur,in illis vero ad sui memoriam nolens etiam coactusque revocatur. In istis sepe etanteacta bona depereuut,in illis autem lonzi quoque temporis admissa terguntur.Nam ple- rumque adversitatis magisterio sub disciplina cor premitur : quod si ad regiminis culmen eruperit, in elationem protinus usu glori» permutatur. Sic Saül,quiindignumse prius considerans fugerat,mox ut rezni gubernacula suscepit,intumuit (1 Reg.x,22; xv,17,30); honorari namque coram populo cupiens, dum reprehendi publice noluit,ipsum qui (a) in re- gnum se unxerat,scidit / Act.xi1,22). Sic David auc- toris judicio pene in cunctis actibus placens. mox ut pressurz pondere caruit, in tumorem vulneris erupit |J] Reg. xi, 3, seg.), factusque est in morte (b) viri crudeliter rigidus, qui in appetitu femine fuit enerviter fluxus ; et qui malis ante noverat pie par- cere, in bonorum quoque necem post didicit sine obstaculo retractationis anhelare (/bid., 13). Prius quippe ferire deprehensum persecutorem noluit,et post cum damno desudantis exercitus etiam devo- tum militem exstinxit.Quem profecto ab electorum numero culpa longius raperet, nisi hunc ad ve- niam flagella revocassent. CAPUT IV. Quod plerumque occupatio regiminis soliditatem dis- sipet mentis.

Sape suscepta cura regiminis cor per diversa di- verberat,etimpar quisqueinveniturad singula,dum confusa mente dividitur ad multa. Unde (c) quidam sapiens provide prohibet, dicens : Fili, ne in multis sint actus tui (Eccli.vi,10),quia videlicet nequaquam plene in uniuscujusque operis ratione colligitur, dum mens per diversa partitur. Cumquo foras per insolentem curam trahitur, a timoris intimi solidi- tate vacuatur : fiL in exteriorum (d) dispositione sol. licita, et sui solummodo ignara,scit multa cogitare, se nesciens.Nam cum plus quam necesse est se ex- terioribus implicat,quasi occupata in itinere oblivi- scitur quo tendebat;itaut abs'udiosu:inquisitionis aliena,neipsa quidem quz» patitur da'nna consideret et perquanta delinquatignoret.Neque enim peccare se Ezechias credidit (IV Reg. xx, 13), cum venienti- bus ad se alienigenis aromatum cellas ostendit ; sed in damnationem secutur« prolis ex eo iram judicis pertulit, quod se facere licenter estimavit (Isai. XIXIX, 4). Sepe dum multa suppetunt. dumque agi possunt, que subjecti quia acta sunt admirentur,in

(a) Ita Mss. pene omnes, aut in regno. Editi, in regem.

(b) Excusi pene omnes Uriz, invitis Mss. Anglic. et nostris.

(c* Recent. Vulgati, admonet.quibus contrarii sunt M««.Creterum familiare est Gregorio Libri Ecclesias- tici auctorem. quemdam sapientem appellare. ut pa- tet ex lib. va Moral., num. A3, lib. xx, num. 51, lib. xxvii, num. 53, etc Vide etiam infra, secunda

arte, cap. 6. Eodem titulo designant scriptorem ibri Sapientis passim. Vide lib. xiv, num. 26.

dicis provocat, quarvis per iniqua foras opera non erumpat.6 Intus quippe est qui judicat, intus quod judicatur. Cum ergo in corde delinquimus.latet ho- mines quod apud nosagimus,sed tamen ipso judice teste peccamus. Neque enim (e;rex Babylonia tunc reus de elatione exstitit (Dan.1v,16,seq.),cum ad ela- tionis verba pervenit ; quippe qui ore prophetico et ante cum ff, ab elatione tacuit,sent: ntiam reproba- tionis audivit.Culpam namque perpetrato superbia jamante deterserat,qui omnipotentem Deum quem se offendisse reperit, cunctis sub se gentibuspradi- cavit.Sed post haec successu sum potestatis elevatus, dum magna se fecisse gauderet,cunc'is prius in co- gitatione se praetulit, et post adhuc tumidus dixit :

B Nonne hac est Babylon magna, quam ego zdific wi in

C

D

domum regni,et in robore fortitudinis me: et in gloria decoris mei ? (Ibid., iv, 91.) Quae videlicet vox illius ire vindictamaperte pertulit (3)quam occulta elatio accendit Nam districtus judex prius invisibiliter vi- dit quod postea public^ feriendo reprehendit Unde οἱ in irrationale animal hunc vertit,ab humana so- cietate separavit,agri bestiis mutata mente conjun- xit.ut districto videlicet justoque judicio homo quo- que esse perderet, qui magnuin se ultra homines estimasset.Hiec itaque proferentes,non potestatem reprehendimus, sed ab appetitu illius cordis inflr- mitatem munimus, ne imperfecti quique culmen arripere regiminis audeant,et qui in planis(A)stan- tes titubant, in precipiti pedem ponant.

CAPUT V.

De his qui in. regiminis cul'nine. prodesse exemplo virtutum possunt, sed quietem propriam sectando refugiunt.

Nam sunt nonnulli,qui eximia virtutum dona per- cipiunt,et pro exercitatione creterorum magnis mu- neribus exaltantur, qui studio castitatis mundi,ab- stinentim robore validi, doctrin:» dapibus referti, patientizelongania.itate humiles.auctoritatis fortitu- dineerecti pietatis gratia benigni .justitis severitate distric'i sunt.Qui nimirum culmen regiminumsi vo- cati suscipere renuunt, ipsa sibi plerumque dona adimunt, qur non pro se tantummodo, sed etiam pro aliis acceperunt. Cumque s'a οἱ non aliorum lu- cra cogitant, ipsis se,qua privata habere appetunt, bonis privant. Hinc namque ad discipulos Veritas dicit: Non potest civitas abscondi super montem po- sita ; neque accendunt lucernam, et ponunt eam sub modio, sed super candelabrum, ut luceat omnibus qui

(d) Primus Aud., disputatione. 4

(e) In Trecensi, 1 Aud. et duobus priorib Gemet., rez Babylonig successu sug pot. omissis aliis.

(f) Corb.. cum ad elationem.

(q) Carnot. 1, quam tamen tacit? elationis vocem tacitus audivit, quia hanc feriendo protinus repre- hendit. A quibus non multum discrepat secundi Carnot, et tertii Aud. lectio.

(h)In Corb., in planis titubant, omisso stantes. Legitur in Trec.

19 SANCTI GREGORII MAGNI 20

in domo sunt (Matth. v, 15). Hinc Petro ait: (a) Simon A tinax non est.Neque enim vere humilis est, qui su-

Joannis, amas me? (Joan. xv, 16, .7 ) Qui cum se amare prolinus respondisset, audivit : δὲ diligis me, pasce oves meas. Si ergo dilectionis est testimonium cura passionis, quisquis virtutibus pollens gregem Dei renuit pascere, pastorem summum convincitur non amare. Hinc Paulus dicit : Si Christus pro omni- bus n.ortuus est, ergo omnes mortui sunt. Et (b) si pro omnibus mor(uus est, superes! ut qui vivunt, jam non sibi vivant, sed ei qui pro ipsis mortuus est, et resur- rezit (II Cor. v,15). Hinc Moyses ait ' Deuteron xxv,5), ut uxorem fratris sine filiis defuncti, superstes fra- ter 4 accipiat, atque ad nomen fratris filios gignat: quam si accipere forte renuerit, huic in faciem n.u- lier exspuat. unumque ei pedem propinquus discal- ciet, ejusque habitaculum (c) domum discalceati vecet.Frater quippe defunctus ille est, qui post re- surrectionis gloriam apparens, dixit : Ite,dicite fra- tribus meis (Matth. xxvii, 10). Qui quasi sine filiis obiit,quia adhuc electorum suorum numerum non implevit. Hujus scilicet uxorem superstes frater sor- tiri precipitur, quia dignum profecto est,ut cura sancte Ecclesi: ei qui hanc bene regere praevalet imponatur. Cui nolenti in faciem mulier exspuit. quia quisquis ex muneribus qua perceperit prodesse aliis non curat, bonis quoque ejus sancta Ecclesia exprobrans ei quasi in faciem salivam jactat Cui ex uno pede calceamentum tollitur, ut discalceati do- mus vocetur.Scriptum quippe est : Calceati pedes ín praeparatione Evangelii pacis (Ephes. v1, 15). Si ergo ut nostram, sic curam proximi gerimus, u!rumque pedem per calceamentum munimus.Qui vero suam cogitans utilitatem, proximorum negligit, quasi unius pedis calceamentum cum dedecore amittit. Sunt itaque nonnulli qui magnis.ut diximus,mune- ribus ditati,dum solius contemplationisstudiis inar- descunt,parere utilitati proxi'noremin predicatione refugiunt, secretum quielis diligunt, secessum spe- culationis appetunt. De quo si districte judicentur, ex tantis procul dubio rei sunt,quantis venientes ad publicum prodesse potuerunt. Qua enim mente is qui proximis profuturus enitesceret, utilitati caete- Forum secretum prwponit suum, quando ipse summi Patris unigenitus, ut multis prodesset, de sinu Patris egressus est ad publicum nostrum ? CAPUT VI. Quod ^i qui pondus regiminis per humílitatem fu- gunt, tunc vere sunt humiles, cum divinis judiciis non reluctantur.

Et sunt nonnulli qui ex sola humilitate refugiunt, ne eisquibusseimpares zmstimant prreferantur.Quo- ruin profectolhumilitas,si czeteris quoque virtutibus cingitur,tunc ante Dei oculos vera est, cum ad res- puendum lioc quod utiliter subire przcipitur per-

(a) In pler. Norm., Petre, amas me, quod olim lectum in Trecensi.

(b) Abest particula sí a Corb. tribus, Gemet, 2, Aud et l yr.

(c) 118 legere cogunt Mss. omnes, licet in Editis opimo sensu legatur, domus discalceati vocetur.

perni nutus arbitrium ut debeat (d; praesse intelli- gi'.et tamen prmesse contemnit. Sed divinis dispo- sitionibus subditus, atque a vitio obstinationis alie- nus,eunm sihi reyiminis culm^n imperatur, si jam donis prieventus est, quibus et altis prosit, ct ex corde debet fugere, et invitus obedire.

CAPUT VII.

Quod nonnunquam pradicationis officium et nonnulli luudaviliter appetunt, et ad hoc nonnulli laudabi- liter coacti pertrahuntur.

Quamvis nonnunquam praedicationis officium et nonnulli laudabiliter appetunt,et ad hoc nonnulli laudabiliter coacti pertrahuntur : quod liquido co- gnoscimus,si duorum prophetantium facta pensamus, quorum unus ut ad praedicandum mitti debuisset

D sponte se praebuit,(e) quo tamenalter S pergerecum

pavore recusavit. Isaias quippe Domino querenti quem mitteret, ultro se obtulit, dicens: Ecce cgo, milte me (1sai. vi, 8). Jeremias autem mittitur, ct tamen ne mitti debeat humiliter reluctatur,dicens: A, a, a, Domine Deus, ecce nescio loqui, quia puer ego sum (Jerem.1,6).En ab utrisque exterius diversa vox prodiit,sed nona diverso fonte dilectionisemanavit. Duo quippe sunt precepta charitatis, Dei videlicet amor et proxinii. Per activam igitur vitam prodesse proximiscupiens Isaias officium pradicationisappe- tit; per contemplativam vero Jeremias amori condi- toris sedulo inharere desiderans, n? mitti ad pree- dicandunm debeat contradicit. Quod ergo laudabili- ter alter appetiit,hoc laudabiliter alter expavit : 15:6

C ne tacite contemplationis lucra loquendo perderet,

ille ne damna studiosi operis tacendo sentiret. Sed hoc in utrisque est subtiliter intuendum, quia et is qui recusavit.plene non restitit ; et is qui mitti vo- luit,ante per altaris calculum se purgatum vidit ; ne aut non purgatus adire quisque sacra (f) ministeria audeat,aut quem superna gratia elegit, sub humili- talis specie superbe cont radicat. Quia igitur valde difficileest purgatum se quemlibet posse cognoscere, pr.edicationis officium tutius declinatur ; nec tamen declinari,ut diximus,pertinaciter debet, cum ad su- scipiendum hoc superna voluntas agnoscitur. Quod Moyses utrumque niro opere explevit, qui praesse tantou.ultitudini etnoluitetobedivit.Superbusenim fortasse esset,si ducatum plebis innumerm sine tre-

D pidatione susciperet: et rursum superbus existeret,

siauctoris imperio obedire recusaret.Utrobique ergo humilis,utrobique subjectus,et przesse populis se- metipsum metiendo noluit,et tamen de imperantis viribus presumendo consensit Hinc ergo.hinc qui- que pracipites colligant cum quanta culpa ex appe- titu proprio cazteris prieferri non metuunt, si sancti viri plebium ducatum suscipere Deo etiam jubente

(d) Longip.. prodesse. et tamen prodesse. Hic Codex aliter capi!a dividit, quam caeteri ; ita ut cap. 7 sit altextum quinto.

(e) Rothomag. et primus Aud., quorum tamen.

(f) Gemet., Aud. secundus, Lyr. tertius,Carnot., Longip., mysteria.

24

REGUL/E PASTORALIS LIBER. — PARS PRIMA.

timuerunt. Moyses (a) suadente Domino trepidat,et A petant, operaturos tamen se magna (e) pertractant ;

infirmus quisqueut honoris unus percipiat anhelat ; et qui ad casum valde urgetur ex propriis. humerum libenteropprimendus ponderibus submittitalienis; quz? egit ferre non valet, et auget quod portet.

CAPUT VIII.

De his qui praeesse concupiscunt, et ad usum sw libi- dinis instrumentum Apostolici sermonis arripiunt.

Plerumque vero qui praesse concupiscunt, ad nis arripiunt,quo ait:Siquisepiscopatum desiderat ,bo- num opus desiderat (I Tim. 11, 4); quitamen laudans desiderium, .δ) in pavorem vertit protinus quod lau- davit, cum repente subjungit: Oportet autem episco - pum irreprehensibilem esse (Ibid., 2). Cumque virtu- tum necessariasubsequenter enumerat, quin sit irre- prehensibilitas ipsa manifestat. Et favet ergo ex de- siderio, et terret ex prai»cepto, ac si aperte dicat: Laudo quod qumritis, sed prius discite quid quara- tis; ne dum vosmetipsos metiri negligilis, tanto fa dior vestra reprehensibilitas appareat, quanto et a cunctis conspici in honoris arce festinat. 9 Mugnus eni regendiartifex favoribusimpellit,terroribus re- trahit,utauditoressuos et (c) descripto irreprehensi- bilitatis culmine restringat a superbia, et officium laudando quod quzritur, componatad vitam.Quam- vis notandum quod illo in tempore hoc dicitur, quo quisquis plebibus preeerat, primus ad martyrii tor- menta ducebatur.Tunc ergo laudabile fuitepiscopa- tam quaerere,quando perhunc quemque dubium non erat ad supplicia graviora pervenire. Unde ipsum quoque episcopatusofficium boni operisexpressione definitur,cum dicitur: Si quis episcopatum desiderat, bonum opus desiderat (1 Tim. 11, 1). Ipse ergo sibi testis est quia episcopatum non appetit, qui non per hunc boni operis ministerium, sed honoris gloriam quarit. Sacrum quippeofficium non solum non dili- gitomnino,sed nescit,quiad culmen regiminis anhe- lans, in occulta meditatione cogitationis caeterorum subjectione pascitur,laude proptia ἰδίαν, δὰ hono- rem cor elevat,rerum affluentium abundantia exsul- tat. Mundi ergo lucrum quaeritur sub ejus honoris specie quo mundi destrui lucra debuerunt.Cumque mens humilitatis cumen arripere ad elationem co- gitat, quod foris appetit, intus immutat.

CAPUT IX.

Quod mens przesse volentium plerumque sibi ficta bo- norum operum promissione blanditur.

Sed plerumque id qui (d) subire magisterium pa- storale cupiunt,nonnulla quoque bona operaanimo proponunt ; et quamvis hoc elationis intentione ap-

(a) Carnot. secundus, jubente.

b) Aud. secundus, imperium vertit.

δ) Corb., Bellov., Carnot. secundus, districto. Alii, maxime Trecensis, descripto.

(d) Carnot. secundus, sumere, et Aud. secundus, temporale pro pastorale.

(e) Carnot. primus, proponunt.

u Aud. primus, in intimis.

g)SicCorb.etalii Mss.Gallic., Anglic..Norm., etc. Bic mutilus est Codex Trecensis et usque ad cap.15,

D

fitque ut aliud (f) in imis intentio supprimat, aliud traclantis animo superflcies cogitationis ostendat. Nam spe sibi dese mensipsa mentitur, et fingit se de bono opere amare quod non amat, demundi au. tem gloria non amare quod amat : quz principari appetens, fit ad hoc pavida cum querit, audax cuni pervenerit. (g) Tendens enim, ne non perveniattre- pidat;sed repente perveniens.jure sibihbocdebitum ad quod pervenerit putat. Cumque percepti princi - patus officio perfrui seculariter coeperit, libenter obliviscitur quidquid religiose cogitavit. Unde ne- cesse est ut cum cogitatio extra usum ducitur,pro- tinus mentis oculus ad opera transacta revocetur: ac penset quisque quid subjectus egerit, et repente cognoscit si przatus bona agere qua proposuerit possit, quia nequaquam valet in culmine humilita- tem discere,quiin imis positus non desiit superbire. Nescit laudem cum suppetit fugere, qui ad hancdi- dicit cum deesset anlielare. Nequaquam vincere ava- ritiam potest, quandoad multorum sustentationem tenditur is cui sufficere propria nec soli potuerunt. Ex anteacta ergo vita se quisque inveniat, ne in ap- petitu se culminis imago cogitationis illudat.Quam- vis plerumque in occupatione regiminis(A)ipse quo- que boni operis usus perditur, qui in tranquillitate tenebatur,quia quieto mari recte 80 navem etimpe- ritus dirigit; (ἢ turbatoautem tempestatis fluctibus, etiam peritus se nauta confundit. Quid namque est potestas culminis, nisi tempestas mentis? In qua sempercogitationum procellisnaviscordisquatilur, hucillucqueiecessanterimpellitur,ut perrepentinos excessusorisetoperis quasi perobviantia saxa fran- gatur. Inter hzc itaque quid sequendum est, quid tenendum, nisi ut virtutibus pollens coactus ad re- gimen veniat,virtutibus vacuus nec coactusaccedat ? llle si omnino renititur, caveat ne acceptam pecu- niam in sudarium ligans, de ejusoccultatione judi- cetur (Matth. xxv, 18.) Pecuniam quippe in sudario ligare, est percepta dona sub otio tenti torporisabs- condere. At contra, iste cum regimen appetit, at- tendat ne per exemplum pravioperis, Phariseorum more, ad ingressum regni tendentibus obstaculum flat: qui juxta Magistri vocem (Matth. xxii, 13) nec ipsi intrant, nec alios intrare permittunt.Cui consi- derandum quoque est, quia (j) cum causam populi electus prresul suscipit, quasi ad mgrum medicus accedit. Si ergo adhuc in ejus (1) opere passiones vivunt, qua praesumptione percussum mederi properat, qui in facie vulnus portat ?

sit rector discretus in silentio.etc Editi habent,Timens enim, errore manifesto in nullis Vulgatis castigato.

(h) Aud. primus, in se quoque.

(i) Corb. et Carnot. primus, turba(us, prior cum Aud. 1, turbatis.

(j) Corb. Val. Cl., Theod., Carnot., Norm., Lon- gi .,, Laud., duces sequimur, non excusos qui

bent. cum curam.

(k) Excusi, in ejus corpore, contradicentibus Mss. pene omnibus.

33 SANCTI GREGORII MAGNI 24

CAPUT X. Qualis quisque ad regimen venire debeat.

Ille igitur,ille modisomnibus debet ad exemplum vivendipertrahi, qui cuncliscarnis passionibus mo- riens jamspiritaliter vivit,qui prospera mundi post- posuit, qui nulla adversa perlimescit, qui sola in- terna desiderat. Cujus intentioni bene congruens, nec omnino per imbecillitatem corpus, nec valde per(a)contumeliam repugnat spiritus. Qui adaliena (b)cupienda nonducitur,sed propria largitur.Qui per pietatis viscera citius ad ignoscendum flectitur,sed nunquam plusquam deceat ignoscens, ab arcerecti- tudinis inclinatur. Qui nulla illicita perpetrat, sed perpetrata ab aliis ut propria deplorat. Qui ex af- fectu cordis aliene infirmitati compatitur,sicque in bonis proximi sicut in suis provectibus lotatur. Qui itaseimitabilem ceterisin cunctis que agitinsinuat, ut inter eos non habeat quod saltem de transactis erubescat. Qui sic studet vivere, ut proximorum quoque corda arentia doctrine valeat fluentis irri- gare. Qui orationis usu οἱ experimenta jam didicit, quod obtinere a Domino quz poposcerit, possit,(c) cui per effectus vocem jam quasi specialiter dicitur: Adhuc loquente te, dicam, Ecce adium (lsai. viu, 9). (d) Si enim fortasse quis veniat, ut pro se ad in- tercedendum nos apud potentem quempiam virum, qui sibi iratus, nobis vero est incognitus, ducat, protinus respondemus : Ad intercedendum venire non possumus, quia familiaritatis ejus nolitiam non habemus. Si ergo homo apud hominem de quo minime praesumit fleri intercessor erubescit, qua mente apud Deum intercessionis locum pro populo arripit, qui familiarem se ejus gratia esse per vita meritum nescit? 118 Aut ab eo quomodo aliis ve- niam postulat, qui utrum sibi sit placatus ignorat? Qua in re adhuc aliud est sollicitius formidundum, ne qui placare posse iram creditur, hanc ipse ex proprio reatu mereatur (Dist. 49, initio, et c. 1). Cuncti enim liquido novimus, quia cum is qui dis- plicet ad intercedendum mittitur, irati ad deterio- ra provocatur. Qui ergo adhuc desideriis terrenis astringitur, caveat ne districti iram judicis gravius accendens, dum loco delectatur glorie, flat subdi- lis auctor ruins.

CAPUT AI. (e) Qualis quisque ad regimen venire non debeat.

Solerter ergo se quisque metiatur ne locum regi- ἢ

minis assumere audeat, si adhuc in se vitium dam- nabiliter regnat, ne is quem crimen depravat pro- prium, intercessor fleri appetat pro culpis aliorum. (f) Hincetenim superna voce ad Moysen dicitur : Lo- quere ad Aaron : Homo de semine tuo per familias qui

(a) Maluerunt Editores saltem recentiores, con- tumaciam, contra Mss. fidem.

(b) Gemet., faventibus Lyr. et Aud. 2, aliena ca- piena.

(c) Sic Mss.,magno consensu. Editi,cui prophetica voce jam. .

(d) Hic incipit caput undecimum in plur. Edi- tis. Dissentiupt Codices manu ezarati.

(δ Hoc caput pertinet adhuc adseptimum in Lon-

À habuerit maculam, non offeret panes Domino Deo suo;

nec accedet ad ministerium ejus (Lev. xxi, 17). Ubi et repente subjungitur : Si cacu» fuerit, si claudus, si vel parto, vel grandi et torto. naso, si fracto pede, si manu, si gibbus, si lippus. si all.uginei haLens in oculo, si jugem scabiem, si. imprliginem in. corpore, tel ponderosus (lbid , 48). Crecus quippe est, qui su- pernz contemplationislumenignorat;qui pra:seutis vite tenebris pressus, duni venturam lucem nequa- quam diligendo conspicit,(y) quo gressus operis por- rigat nescit. Hinc etenim prophetante Anna dicitur, Pedes sanctorum suorum servabit, et impii in tenebris conticescent (1 Reg. n, 9). Claudus vero est qui qui- dem quo pergere debeat aspicit, sed per infirmita- tem mentis, vit:» viam perfecte non valet tenere quam videt,quiaad virtutisstatum (^) dum fluxa con- suetudonon erigitur, quo desiderium innititur, illuc gressus operis efficaciter non sequuntur. Hinc enim Paulus dicit : Remisses manus οἱ dissoluta genua eri- gite, et gressus rectos facite pedibus vestris, ut non claudicans quis erret, magis autem sanetur (Heb. ΧΗ, 12, 13). Parvo autem naso est, qui ad tenendam mensuram discretionisidoneusnon est.Naso quippe odores fetoresque discernimus. Recte ergo per na- sum discrelio exprimitur, per quam virtutes eligi- mus, delicta reprobamus. Unde et in laude sponsze dicilur : Nasus tuus sicut. turris que est in Libano (Cant. vni, &), quia nimirum sancta Ecclesia quo; ex causis singulis tenlamenta prodeant, per discretio- nem con-picit, et ventura vitiorum bella ex alto deprehendit. Sed sunt nonnulli qui dum swstimari

C nebetes nolunt, smpe se in quibusdam inquisitioni-

bus plus quam necesse est exercentes, ex nimia sub- tilitate falluntur. Unde hic quoque subditur: Vel grandiettorto naso. Nasus enim grandis et tortus est discretionis subtilitas immoderata, qua dum plus quam decet excreverit, actionis sum rectitudinem ipsaconfundit. Fracto autem pede vel manu est, qui viam Dei pergere omnino non valet, atque a bonis actibus funditur exsors vacat, quatenus hi:ec non ut claudus saltem cum infirmitate teneat, sed ab his omnimodoalienusexistal. Gibbus vero est quem ter- rena sollicitudinis pondus deprimit,8 Φ neunquam ad superna respiciat, sed solis his qua in infimis calcantur intendat.Qui et si quando aliquid ex bono patri» caelestis audierit, ad hoc nimirum perversa consuetudinis pondere pregravatus, cordis faciem non attullit,quiacogitationisstatum erigere non va- let, quem terrene usus sollicitudinis curvumtenet. Ex horum quippe specie Psalmista dicit: Incurvatus sum (i)et humiliatus sum usquequaque (Psal. xxxvii, 8, scc. LXX). Quorum culpam quoque per semetip-

ip. ur" Ad hec verba inchoatur caput 11 in Mss. Corb. duob., prior. Carnot. et tribus Gemet.

(g) Aud. primus, quo ingressus... ponere. Laud., Quo gressum corporis.

(A) Editi, dum fluxa consuetudine, reluctantibus universis.

(i) Abest a Corb., et humiliatus sum.

25 REGUL/E PASTORALIS LIBER. — PARS SECUNDA. 86

sam Verilas reprobans, ait: Semen autem quod in A cum dicebat : Tentatio vos non apprehendat, nisi hu-

spinis cecidit, hi sunt qui audierunt verbum, et a sol-

licitudinibus et divitiis et voluptatitus vitze euntes sol- fozantur, et non referunt fructum (Luc. vin, 14). Lip- pus vero est, cujusquider ingenium adcognitionem veritatis emicat, sed tamen hoc carnalia opera ob- scurant. In lippis quippe oculis pupillie sane sunt, sed humore delluente /ajinfirmata palpebra grosse: scunt ; quorum, quia infusione crebro atteruntur, etiam acies pupilla vitiatur. Et sunt nonnulli quo- rum sensum carnalis vit:» operalio sauciat, qui vi- dere recta subtiliter peringenium poterant, sed usu pravorum actuum caligant. Lippus itaqueest, cujus sensum natura exacuit; sed conversationis pravitas confundit. Cui bene per angelum dicitur : Collyrio inunge oculos tuos ut videas (Apoc. 11, 18). Collyrio quippe oculos ut videamus inungimus, cum ad co- gnoscendam veri luminis claritatem intellectus nos- triaciem medicamine bone operationis adjuvamus. Albuginem vero habet in oculo, qui veritatis lucem videre non sinitur, quia arrogantia sapienlio seu justitiae cecatur. Pupilla namque oculi nigra videt, albuginem tolerans nil videt, quia videlicet sensus human:e cogitationis si stull'um se peccatoremque intelligit, cognitionem intime claritatis apprehen- dit. Si autem candorem sibi justitim seu sapientic tribuit, aluce se superne (b) cognitionis excludit; et eo claritatem veri luminis nequaquam penetrat, quo se apud se per arrogantiam exaltat; sicut de quibus- dam dicitur : Dicentes enim se esse sapientes,stulti fac- ti sunt (Rom. 1, 22). Jugem vero habet scabiem, cui carnis petulantia sinecessatione dominatur. In sca- bie etenim fervor viscerum ad cutem trahitur, per quam recte luxuria designatur, quia si cordis tenta- tio usque ad operationem prosilit, nimirum fervor intimus usque ad cutis scabiem prorumpit ; et foris jam corpus sauciat, quia dum in cogitatione volup- tas non reprimitur, etiam inactione dominatur.Qua- sienim cutis pruriginem Paulus curabatabstergere,

(a) Hic in Mss. mira varietas. In Laud., ínfirmila- tes palpebrz. In duob. pr. Gemet., infirmanti palpe- bra. In Corb., Bellov., Carnot. 2. duob. Theod., ἐπ- firmentes palpebrz. In priori Carn. et Aud. 1. inftr- m antia palpebra.

(b) Gemeticenses, cogilationis.

(c) Laud., exzulcerat.

mana (1 Cor. x. 13) ;ac si aperte diceret : Humanum quidem est tentationem in corde perpeti, dazemonia- cum vero est intentalionis certamine ct in operatio- ne superari. Impetiginem quoque habet in corpore, quisquis avaritia vastaturiti mente : qua si in parvis non compescitur, nimiruu sine mensura dilatatur. Impetigo quippe sine dolore corpus occupat, οἱ abs. que occupali Laedio excrescens membrorum deco- rem fa dat, quia et avaritia capti animum dum quasi delectat, exulcerat; dum adipiscenda quique cogi- tationi objicit, ad inimicitias accendit, et dolorem in vulnere non facit, quia estuanti animo ex culpa abundantiam 13 promittit. Sed decor membrorum peditur, quia aliarum quoque virtutum per hanc pulchritudo depravatur; et quasi totum corpus (c) exasperat, quia peruniversa vilia animum supplan- tat, Paulo attestante qui ait: Radiz omniu: malo- rum est cupiditas (1 Tim. vi, 10). Ponderosus vero est, qui turpitudinem non exercet opere, sed tamen ab hac cogitatione continuasine moderamine gravatur in mente ; qui nequaquam quidem usque ad opus nefarium rapiditur, sed ejus animus voluptate luxu- rio sine ullo (d) repugnationis stimulo delectatur. Vitium quippe est ponderis, cum humor viscerum ad virilia labitur, quce profecto cum molestia dedecoris intumescunt. Ponderosus ergo est, qui totis cogita- tionibus 14 ad lasciviam defluens, pondus turpitu- dinis gestat (e)incorde ; etquamvis prava non exer- ceat opere, ab his tamen non evellitur mente. Nec ad usum boni operis in aperto valetassurgere, quia gravat hunc in abditis pondus turpe. Quisquis ergo quolibet horum vitio (f) subigitur, panes Domino offerre prohibetur, ne profecto diluere aliena deli- cla non valeat is quem adhuc propria (9) devastant. Quia igitur paucis ad pastorale magisterium dignus qualiter veniat, atque hoc indignus qualiter perti- mescat ostendimus, nunc is qui ad illud digne per- venerit, in eoqualiter viveredebeat demonstremus.

(d Editi, repugnationis obstaculo ; quod in nullis e nostris Mss. legitur.

(e) Carnot. primus et secundus Aud., in corpore.

(f) Carnot. primus, subjungitur. Bellov. et alii, subigitur.

(g) Hic absolvitur caput in Longip.

SECUNDA PARS.

DE (az) VITA PASTORIS.

CAPUT PRIMUM [Α1. XII. 1. qui ad regimen ordinate pervenerit, qualem se in ipso regimine debeat exhibere. Tantum debet actionem populi actio transcende- re praesulis, quantum distare solet a grege vita

(a) Titulus hic in antiquis Mss. non legitur, nisi recentiori manu addictus, ut videtur in 2 Gemet. Continua ergo serie in manu exaratis sequitur cap. 12. In Longip. est tantum cap. 9. Divisioni tamen

D pastoris. Oportet namque ut metiri sollicite stu-

deat quanta tenenda rectitudinis necessitate cons- tringitur, sub cujus eslimatione populus grex vo- catur. Sit ergo necesse est cogitatione mundus, aclione precipuus, discretus in silentio, utilis in

a sancto Doctore proposite, cum conveniat hec inscriptio, ut patet ex superioribus verhis quibus cap. 14 absolvitur, eam retinendam duximus.

2

verbo, singulis compassione proximus, pro» cunctis A pectu gestare, est subjectorum causas pro sola in-

contemplatione suspensus, bene agentibus per hu- militatem socius, contra delinquentium vitia per zelum justitie erectus, internorum curam in exte- riorem occupatione non minuens, exteriorum pro- videntiam in internorum sollicitudine non relin- quens. Sed lic qux breviter enumerando pers- trinximus, paulo latius replicando disseramus. CAPUT II (Al. XII). Ut rector cogitatione sit mundus.

Rector semper cogitatione sit mundus, quatenus nulla hunc immunditia polluat, qui hoc suscepit of- ficii, ut in alienis quoque cordibus pollutionis ma - culas tergat, quia necesse est utesse munda studeat manus,qua diluere sordes curat: non facta συ 416 deterius inquinet, (a)si sordida insequens lutum b) tenet. Hinc namque per prophetam dicitur: Munda- mini qui fertis vasa Domini (Isai. 111, 11). Domini et- enim vasa ferunt, qui proximorum animas ad mter- na sacraria perducendas in sux conversationis fide suscipiunt. Apud semetipsos ergo quantum debeant mundari conspiciant, qui ad eternitatis templum vasa viventia in sinu propri: sponsionis portant. Hinc divina voce przcipitur (Exod. xxvii, 15), ut in Aaron pectore rationale judicii vittis ligantibus im- primatur, quatenus (c) sacerdotale cor nequaquam cogitationes fluxa, possideant, sed ratio sola cons- tringat ; nec indiscretum quid vel inutile cogitet, qui ad exemplum aliis constitutus, ex gravitate vi- t: semper debet ostendere quantam in pectorera- tionem portet. In quo etiam rationali vigilanter

adjungitur,ut duodecim patriarcharum nomina de- C

scribantur. Ascriptos etenim patres semper in pe- ctore ferre, est antiquorum vitam sine intermissio- ne cogitare. Nam tunc sacerdos irreprehensibiliter graditur, cum exempla patrum praecedentium inde- sinenter intuetur, cum Sanctorum vestigia sine ces- sationeconsiderat, et cogitationesillicitasdeprimit, ne extra ordinis limitem operis pedem (d) tendat. Quod bene etiam rationale judicii vocatur, quia de- bet recto subtili semper examine bona malaque discernere, et que vel quibus, quando vel qualiter congruant, studiose cogitare : nihilque proprium quierere, sed sua commoda propinquorum bona de- putare. Unde illicscriptum est: Pones autem in rati»- nali judicii doctrinam et veritatem, qux erunt in pe- ctore Aaron quando ingredietur coram Dom:no, et ges- tabit judicium filiorum Israel in pectore suo in conspec- tu Domini semper (Ibid., 30). Sacerdoti quippe judi- cium filiorum [srael in pectore coram Domini cons-

(a) Vatic., preeuntibus Paris. 1518, Gi ot. et al. Ed., sí sordiba in se mens. Repugnant Angl. et no- stri Mss.

b) Carnot. secundus, manet.

c) In Corb. rationale.

(d) Aud. primus, ponat.

(e) Carnot. primus. et primus And., studio.

(f) Hic dissentiunt Mss. Corb. habet, cupidinem pollutz pulverem cogit. Carnot. Secundus, pollut-e cogitationis, omisso pnlv. Duo prior Gemet. cupi- ditatem, imp. pulvere eog.

SANCTI GREGORII MAGNI 28

terni judicis intentione discutere, ut nihil se ei flu- manitatis admisceat in hoc quod divina positus vice dispensat, ne correptionis (e) studia privatus dolor exasperet. Cumque contraaliena vitia :emula- torostenditur, quad» sua suntexsequatur,netranquil- litatem judicii aut latens invidia maculet, aut pra- ceps ira perlurbet. Sed dum consideratur terror ejus qui super omnia przsidet, videlicet judicis in. timi, non sine magno regantur timore subjecti.Qui nimirum timor dum mentem rectoris humiliat,pur- gat;ne hanc aut praesumptio spiritus levet,aut car- nisdelectatioinquinet,aut perterrenaruma5 rerum (f)cupidinem importunitas pulverem cogitationisob- scuret:qu: tamennon pulsare rectoris animum ne- queunt, sed festinare necesse est, ut repugnatione vincantur.ne vitim quod per suggestionem tentat, (g)mollitie delectationis subigat, cumque hmc ab a- nimo tardere pellitur, h)mucrone censensusoccidat. CAPUT Il! [41|. XJV]. Ut rector semper sit operatione praecipuus.

Sitrector operatione przecipuus,ut vito viam sub- ditis vivendo denuntiet.et grex qui pastoris vocem moresque sequitur, per exempla melius quam per verba gradiatur.Qui enim loci sui necessitate exigi - tur summa dicere,hac eadem necessitate compelli - tursumma monstrare.Hic namque vox libentius au- ditorum cor penetrat, quam dicentis vita commen - dat.quia quod loquendo imperat, os!endendo adju- vat ut fiat.Hincenim per prophetam dicitur: Super montem ercelsum ascende tu qui evangelizas Sion;Isai. XL,7). Ut videlicet qui caelesti praedicatione utitur, ima jamterrenorum operum deserens, i'rerum cul- mine stare videatur; tantoque facilius subditos ad meliora pertrahat,quanto per vitz» meritum de su- pernis clamat.Hinc divina lege armum sacerdos in sacrificium et dextrum accipit et separatum(Exod. xxix,22).ut non solum sit ejus operatio utilis, sed e- tiam singularis;nec inter malostantummodo quere- cta suntfaciat,sed bene quoque operantes subditos, sicut honore(j)ordinis superat,ita etiam morum vir- tute transcendat. Cui in esu quoque pectusculum cum armo tribuitur, ut quod de sacrificio praecipitur sumere, hoc semetipso auclori discat immolare. Et non solum (Kk) pectore qux recta sunt cogitet, sed spectatores suos ad sublimia arma operis invitet :

D nulla prospera przesentisvitzeappetat,nullaadversa

pertimescat; blandimenta mundi(l) respecto intimo terroris despiciat, terrores autem considerato in- terna dulcedinis blandimento contemnat.Unde su-

(9) Carnot. 1, malitia dilectionis, Aud. 1, malitia delectationis.

h) Carnot. 2. et Bellov. Vereor ne consensus suc- cedat.

(i) Primus Aud., ἐπ celestium rerum.

(j) Vueden. secundus caret voce ordinis.

(k) Hic locusin Audoen. primo, et primo Carnot. legitur sine hac voce pertare.

(ἢ) Laud., respectu intimi terroris. Favet Carnot. secundus.

29 REGUL/E& PASTORALIS LIBER. — PARS SECUNDA. 80

pern:ze quoque vocis imperio (Exod. xxix. 5) in A caro maceretur. Unde et bis tincto cocco torta

utroque humero sacerdos velamine superhumeralis astringitur ut contra adversa ac prospera virtutum seniperurnamento muniatur;quatenus,juxta vocem Ῥαν ἢ (Π Cor. vi, 7), per arina justitize a dextris si- nistr sque gradiens, cum ad sula qua (a) interiora sunt nititur. in nullo (^, delectationis in(ima latere flectatur. Non hunc prospera elevent, non adversa perturbent, non blanda usque ad voluntatem demul- ceant, non aspera ad desperationem premant; ut dum nullis passionibus intentionem mentis humi- liat, quantain utroque humero superhumeralis pul- chritudinetegaturostendat.Quod recte etiam super- humerale exauro hyacintho, purpura, bistincto coc- co,et torta fieri bysso precipilur (Exod. xxvi1,8), ut quanta sacerdos clarescere virtutum diversitate de- beat demonstretur. [n sacerdotis quippe habituante omniaaurum fulget, ut in eo intellectus sapientize principaliter emicet. Cui hyacinthus, qui aureo co- lore resplendet adjungitur, ut peromne quod intelli- gendo penetrat. nonad favores inflmos, 88sed δὰ amorem celestium surgat; ne dum suis incautus ldd- dibuscapitur, ipso etiam veritatis intellectu vacue- tur. (c) Auro quoqueet hyacintho purpure permisce tur ; ut videlicet sacerdotale cor, cum sura mz αὐ praedicat sperat, in semetipso etiam suggestiones vi- tiorum reprimat, eisque velut ex regia potestate con- tradicat,quatenus nobilitatem semper intime rege- nerationisaspiciat et celestisregnisibi habitum mo- ribus defendat. De hacquippe nobilitate spiritus per Petrum dicitur : Vosautem genus electum, regale sacer - dotium (1 Petr.11,9) Dehacetiam potestate, quia vitia subigimus, Joannis voce roboramur, qui ait: Quot- quotautem receperunt eum, dedit eis potestatem filios Dei fieri (Joan. 1, 12). Hanc dignitatem fortitudinis Psalmista considerat, dicens: Mihiautemnimis hono- rifcatisunt amici (tui, Deus, nimis confortatus est princi- patus eorum (Psal. cxxxvni, 17). Quia nimirum sancto- rum mens principaliter in summis erigitur, cum ex- terius perpeti abjecta cernuntur. Auro autem, hya- cintho ac purpure bis tinctus coccus adjungitur, ut ante interni judicis oculos omnia virtutum bona ex charitate decorentur; etcuncta qum coram homini- bus rutilant.lhiecin conspectu d) occulti arbitri tlam- ma intimi amoris accendat. Quz scilicet charitas, quia Deum simul ac proximum diligit, quasi ex du- plici tinctura fulgescit. Qui igitursicad auctoris spe- ciem anhelat, ut proximorum curam negligat, vel sic proximorum curam exsequitur, ut a divino amore torpescat, quia unum horum quodlibet negligit, in superbumeralis ornamento habere coccum bis tin- ctum nescit. Sed cum mens ad precepta charitatis tenditur, restat procul dubio ut per abstinentiam

(a) Ita Corb. tres Carnot., Belv., Aud. primus, tres Gemet. Legitur tamen in Edit., anteriora. (Ὁ) Carnot. primus, dilectionis. Corb., in nullo delectationes infima latere ftectantur. . (e) In pler. Mss., auro quoque ac bysso atque hya- εἰπίλο ; omitti debet ac bysso. Byssi enim iníra meminit.

hyssus adjungitur. De terra etenim byssus nitenti specie oritur.Et quid per byssum.nisi caudens de- core munditia corporalis castitas designatur? Quas videlicet torta,pulcliritudini superhumeralis inne- ctitur; quia tunc castimoniaad perfectum munditim candorem ducitur, cum per abstinentiam caro fati- gatur.Cumque inter virtutes ceteras etiam afflicta carnis meritum proflcit,quasi in diversa superhu- meralis specie byssus torta candescit. CAPUT IV [4]. XV].

Ut sit rector discretus in silentio, utilis in verbo.

Sit rector (Dist. &3,Sit rector) discretus in silen- tio, utilis in verbo, ne aut tacenda proferat, ant proferenda reticescat.Nam sicut incauta incutio in errorem pertrahit,ita indiscretum silentium hos qui erudiri poterant,in errore derelinquit. Sepe num- que rectores improvidi humanam amittere gratiam formidantes, loqui libere recta pertimescunt ; et juxta Veritatis vocem (Joan. x, 13),nequaquam jam gregis custodie Pastorum studio,sed mercenario- rum vice: desert ant, 'qía veniente lupo fugiunt, dum se süb '$iléntio' abscendunt.llinc namque eos per nrophetam Dominus increpat, dicens : Canes noti ron valentes? latyare (Iai.rvi, 10).Hinc rursum queritur,dicens ; ΝΌΟΝ asendistis ex adverso, nec opposuistis 84 murum pro domo lIsrael,ut staretis in prelio in die Domini (Ezech. xiu, 5). Ex. adverso quippe ascendere,est pro defensione gregis voce li- bera hujus mundi potestatibus contraire.Et in die Domini in prielio stare,est pravis decertantibus ex justitie amoreresistere.Pastori enimrecta timuisse dicere, quin est aliud quam tacendo terga prrebuis- se ? qui nimirum si pro grege se objicit,murum pro domo Israel hostibus opponit. Hinc rursum delin- quenti populo dicitur : Prophetz tui viderunt tibi falsa et stulta, nec (e) aperiebant iniquitatem tuam: ut te ad penitentiam provocarent (Thren. n. ! &). Pro- phets» quippein sacro eloquio nonnunquar: doctores vocantur;qui dum fugitiva esse preesentia(f)indicant, qu:e sunt ventura manifestant.Quos divinus sermo falsa videre redarguit, quia dum corripere culpas metuunt,incassum delinquentibus promissa securi- tate blandiuntur ; qui iniquitatem peccantium ne- quaquam aperiunt,quia ab increpalionis voce con- ticescunt.Clavis quippe apertionis est sermo corre-

D ptionis, quia (g) increpando culpam detegit, quam

spe nescit ipse etiam qui perpetravit.Hinc Paulus ait : Ut potens sit ezhortari in doctrina sana, et. 608 qui contradicunt arguere (Tit. 1, 9). Hinc per Mala- chiam dicitur : Labia sacerdotis custodient scientiam, εἰ legem requirent ez ore ejus, quia Angelus Domini exercituum est (Malac. «t, 7). Hinc per Isaiam Do-

(d) Carnot. primus, Laud. et Relvac., occulti ar- bitris.

(e) Carnot. primus, et Aud. primus,corripiebant.

(f) Aud. 1, judi:cant.

(g) Tres Gemet., secundus et tertius Aud., Lyr., Corb., increputio.

31 SANCTI GREGORII MAGNI 32

minus admonet,dicens : Clama,ne cesses, quasi tuba À tur.cumapud corda audientium loquacitatis incauta

exalta vocem tuam (lsaiz,rvin, 1). Preconis quippe officium suscipit,quisquis ad sacerdotium accedit, ut ante adventum judicis qui terribiliter sequitur, ipse scilicet clamando gradiatur. Sacerdos ergo si praedicationis est nescius.quam clamoris vocem da- turus est princo mutus 4Hinc est enim quod super Pastores primusinlinguarux. specieSpiritussanctus insedit (Act. i, 3) quia nimirum quos repleverit, de seprotinusloqüentes facit.Hinc Moysi pricipitur ut tabernaculum sacerdos ingrediens,tintinnabulis ambiantur (Exzod.xxviri, 33),ut videlicet voces pre- dicationis habeat,ne superni spectatorisjudicium ex silentio offendat.Scriptum quippe est : Ut audiatur sonitus quando ingreditur et egreditur sanctuarium in conspectu Domini,et non moriatur (Ihbid., 35). Sacer- dos namque ingrediens vel egrediens moritur,si de eo sonitus non auditur,quia iram contra se occulti judicis exigit, si sine praedicationis sonitu incedit. Apte autem tintinnabu!a vestimentis illius descri- buntur inserta.Vestimenta etenim sacerdotis quid ,

importunilate levigatur ; et auctorem suum liec ea- dem loquacitas inquinat, quz servire auditoribus ad usum profectus ignorat Unde hene per Moysen dicitur : Vir qui fluzum seniinis patitur, immundus erit ;Levit. xv, 2).In mente quippe audientiun 56 - men secuturze cogitationis est audit:r qualitas locu- tionis,quia dum per aurem sermo concipitur, cogi- tatio in mente generatur.Unde et ab hujus mundi sapientibus praedicator egregius seminiverbius est vocatus (Act. xvii, 18). Qui ergo fluxum seminis sustinet immundus asseritur,quia multiloquio sub- ditus, ex eo se inquinat, quod si ordinate prome- ret,prolem rect: cogitationis edere in audientium corda potuisset; dumqueincautus perloquacitatem diffluit,anon ad usum generis,sed ad immunditam semen effundit.Unde Paulusquoque cum discipulum deinstantia praedicationis ad moneret,dicens: Testi- ficor coram Deo et Christi Jesu, qui judicaturus est vivos et morluos,per adventum ipsius el regnum ejus, Bra dica verbum, insta opportune. importune (II Tim.

aliud quamrecta opera delenbis ig pereteráplieta : : * 1d )es dicturus émportune,promisit opportune,quia

attestante qui ait : Sacerdotáetkisnduantar jastitihh

scilicet apud auditoris mentem ipsa sua (d) vilitate

(Psalm. cxxx1,9). Vestimentis itaque] illius tintinna, . .5e desuryit, si habere importunitas opportunitatem bula inharent,ut vitem xar Jirgué. soit ipiea : bs: wl

quoque sacerdotis opetd-efaraeni 56d cum rector'se ' ad loquendum preparat.sub quanto cautelz; studio loquatur attendat, ne si inordinate ad loquendum rapitur,erroris vulnere audientium corda feriantur, et cum fortasse sapiens videri desiderat, unitatis compagem insipienter abscidat. Ilinc namque Ve-

ritas dicit : Habele sal in vobis, et pacem habele inter vos (Marc. 1x,49).Per sal quippe,(a) verbi sapientia designatur. Qui igitur loqui sapienter nititur, ma-

gnopere metuat ne ejus eloquio audientium unitas confundatur.Hinc Paulus ait: Non plus sapere quam oportet sapere, sed sapere ad sobrietatem(Rom. xn,3).

Hincinsacerdotis veste 18 juxta divinam vocemtin-

tinnabulis malo punica conjunguntur (Exod. xxvi, 34). Quid enim per mala punica, nisi fidei unitas

designatur ὃ Nam sicut in malo punico,(b) uno exte- rius cortice multa interius grana muniuntur; sic (c! innumeros sancte Ecclesi: populos unitas fide

contegit,quos intus diversitas meritorum tenet.Ne igitur rector iucautus ad loquendum proruat, hoc quod jam premisimus,per semetipsam Veritas di-

scipulis clamat : Habete sal invobis,et pacem habete ἢ

inter vos (Marc. 1x, 49). Ac si figurate per habitum sacerdotis dicat : Mala punica tintinnabulis jungite ut peromne quod dicitis,unitatem fidei cauta obser- vatione teneatis.Providendum quoque est sollicita intentione rectoribus ut ab eis non solum prava nullo modo,sed ne recta quidem nimie et inordi- nate proferantur ; quia 5906 dictorum virtus perdi-

(a) Laud., verbum sapientiz.

() Tres Gemet., Carnot. primus οἱ secundus, a Belv. una..... cortice.

c) Lyr., universos.

d) Tres Gemet., tertius Carnot.,Val., Cl.,secun- dus Aud. et Lyr., "subtilitate. At duo Theod.,Laud.

CAPUT V (Al. XVI]. Ut sit rector singulis compassione prorimus,pra cun- ctis contemplatione suspensus.

Sit rector singulis compassione proximus, pra cunctis contemplatione suspensus,ut et per pietatis viscera in se infirmitatem caterorum transferat,et per speculationis altitudinem semetipsam quoque invisibilia appetendotranscendat,neautalta petens proximorum infirma despiciat, aut infirmis proxi- morum congruens,appeterealta derelinquat(II Cor. x11,3). Hinc est namque quod Paulus in paradisum ducitur,collique tertii secreta rimatur,et tamen illa invisibilium contemplatione suspensus, ad cubile carnalium aciem mentis revocat, atque in occultis suis qualiter debeant conversari dispensat,dicens: Propter fornicationem autem unusquisque suam uxo- rem habeat, et unaquaeque suum virum habeat.Uxori vir debitum reddat ;, similiter autem et. uxor viro (1Cor. vn, 2). Et paulo post (lbid., 5); Nolite fraudare invicem, nisi forte ex consensu ad tempus,ut vacetis orationi ; el iterum revertimini in 89 idipsum, ne tentet vos Satanas. Ecce jam colestibus secretis inseritur,et tamen per condescensionis viscera car- nalium cubile.perscrutatur ; et quem sublevatus ad invisibilia erigit, hunc (e) miseratus ad secreta infir- mantium oculum cordis flectit. Celum contempla- tione transcendit,nec tamen (f) stratum carnalium sollicitudine deserit,quia compagine charitatis sum- mis simul,et infimis junctus,et in semetipso virtute

et alii, utilitate.

(e) Longip. ac op mt misericorditer.

(f) Trecensis, Corb., Norm.,Belv., Laud. ,etc.,sic legendum suadent ; à quibus longe abeuntes Edi - tores omnes posuerunt. statum carn.Supra habes, carnalium cubile persc.

REGUL/E PASTORALIS LIBER. — PARS SECUNDA.

84

spiritus ad alta valenter rapitur, et pietate in aliis À Quorum quidem nos aperta opera cernimus, sed

iequanimiter infirmatur. Hincetenim dicit : Quis?n- firmatur, et ego non infirmor ? quis scandalizatur,

et ego non uror (I1 Cor., x1, 29) ? [linc rursus ait :

Factus sum Judzis tanquam Judzus (1 Cor. ix, 20). Quod videlicet exhibebat non amittendo fidem, (a) scd extendendo pietatem, utin se personam infide- lium transfiguraus, ex semetipso disceret qualiter aliis misereri debuisset, quatenus hocillisimpende- ret,quod sibi ipse,siita esset,impendirecte voluisset. Hinc iteruin dicit : Sivementeezcedimus,Deo ;siveso- briisumus, vobis( ll Cor. v, 13); quiaetsemetipsum no- verat contemplando transcendere, et eumdem se auditoribus condescendendo temperare. HincJacob Domino desuperinnitente, etuncto deorsumlapide, ascendentes ac descendentes angelos vidit (Gen. xxviii, 12); quia scilicet proedicatores recti non so- Ium sursum sanctum caput Ecclesiz:,videlicet Domi- num, contemplando appetunt, sed deorsum quoque ad m^mbrailliusmiserando descendunt.Hinc Moyses crebro tabernaculum intrat et exit ; et qui intus in contemplationem rapitur, foris infirmantium nego- tiis urgetur. Intus Dei arcana considerat.foris onera carnalium portat. Qui de rebus quoque dubiis sem- peradtabernaculum recurrit,coram testamenti arca Dominum consulit: exemplum proculdubio rectori- bus praebens,ut cum foris ambigunt quid disponant, ad mentem semper quasi ad tabernaculum redeant; et velut coramtestamenti arcaDominum consulant, s de his in quibus dubitant apud semetipsos intus sacri eloquii paginas requirant. Hinc ipsa Veritas persusceptionem nostra humanilatisnobisostensa, in monteorationiinhzret,miracula inurbibus exer- cet (Luc. vi, 12) ; imitationis videlicet viam bonis rectoribus sternens ; ut etsi jam summa contem- plando appetunt,necessitatibus tamen inficmantium compatiendo misceantur, qui tunc ad alta charitas mirabiliter surgit, cum ad ima proximorum se mi- sericorditer attrahit ; et quo benigne descendit ad infirma. valenter recurrit ad summa. Tales autem sese qui przsunt exhibeant, quibus subjecti (b) oc- culta quoque sua prodere non erubescant ; ut cum tentationum fluctus parvuli tolerant, ad Pastoris inentem quasi ad matris sinum recurrant ; et hoc quod se inquinari pulsantis culpe sordibus ρτῷ- vident, exhortationis ejus solatio, ac lacrymis ora-

apud districtum judicem qu:e illos posterius ma- neant in occulta retributione nescimus.Qui tamen cum condescensionis suse patientiam diluendis proximorum confessionibus preparant, velut ante fores templi luterem porlan!; ut quisquis intrare eternitatis januam nititur, tentationes suas menti pastoris indicet, et quasi in boum lutere coyitatio- nis vel operis manus lavet.Et fitplerumque utdum rectoris animusalienatentamenta condescendendo cognoscit,auditis tentationibusetiam ipse pulsetur, qui et hiec eadem per quam populi multitudo di- luitur, aqua proculdubio luteris inquinatur. Nam dum sordes diluentium suscipit, quasi suc mun- diti, serenitatem perdit Sed hec nequaquam pas- tori timenda sunt, quia Deo subtiliter cuncta pen- sante, tanto facilius a sua eripitur, quanto mise- ricordius ex aliena tentatione fuligatur.

CAPUT VI (AL. XVII].

Ut sit rector bene agentibus per humilitatem socius, contra delinque ntium vitia per zelum justitiz erectus.

Sit rectorbene agentibus per humilitatem socius, contra delinquentium vitia perzelumjustitie erectus utetbonisinnullosepraferat,et cumpravorumculpa exigit,potestatem protinus sui(c) prioratus agnoscat quatenus et honore suppresso equalem se subditis bene viventibus deputet,et erga perversosjura recti- tudinisexercere non formidet.Nam sicut in libris Mo- ralibus dixisse me memini (Lib. xx1, Moral., cap. 10, nuncn.22),liquet quod omnes liomines natura iequa- lesgenuit, sed variantemeritorum ordine alios aliis culpa postponit.Ipsa autem diversitas quie accessit ex vitio, divinojudicio dispensatur; ut quia omnis homo «eque stare non valet,alter regatur ab altero. Unde cuncti qui presunt,non in se potestatem de- bent ordinis,sed e&qualitatem pensare conditionis ; nec (d) presse se hominibus gaudeant, sed pro- desse. Antiqui etenim patres nostri non reges ho- minum, sed pastores pecorum fuisse memorantur. Et cum Noe Dominus filiisque ejus diceret : Crescite et multiplicamini, et replete terram (Gen. 1x, 24), protinus adjunxit : Et terror vester ac tremor sit super cuncta animalia terra. Quorum videlicet ter- ror ac tremor, quia esse super animalia terre pre- cipitur, profecto esse super homines prohibetur; Homo quippe brutis animalibus, non autem homi-

tionis lavent. Unde et ante fores templi ad abluen- D nibus ceteris natura prelatus est ; et. idcirco ei,

das ingredientium manus mare eneum, id est lute- rem, duodecim boves portant (III Reg. vii, 23, seq.): qui quidem facie exterius eminent, sedex posterio- ribus latent. Quid namque duodecim bobus, nisi universus pastorum ordo designatur? De quibus Paulo disserente lex dicit : Non obturabis os ὑουὶ trituranti (1 Cor. 1x,9 ;. ez Deuteron. xxv, 4). 20

(a4) Sequimur hic Trec., Laud., Gemeticenses, duos Carnot. Prior Carn. cum primo Aud. habet, sed appetendo. Neutiis consentiunt Vulgati, in qui- bus leg., sed ostendeno.

(^; Laud., occulta quaque sua.

6) δ Trec. etplerique. In Carnot. primotamenet

dicitur ut ab animalibus et non ab hominibus ti- meatur, quia contra naturam superbire est ab oquali velle timeri. Et tamen necesse est ut rec- tores a subditis timeantur, quando ab eis Deum minime timeri deprehendunt; ut humana saltem formidine peccare metuant,qui divina judicia non formidant. Nequaquam nanque praepositi ex hoc

in Aud. primo habes, sui primatus.

(d) Haec ex S. P. Benedicti regule c. θά, deprom- pta videntur, ubi exstat : sciatque (abbas) sibi opor- lere prodesse magis quam praesse. Nec inirum, cum regule hujus observationi assuefactus esset Gre- gorius.

25 SANCTI GREGORII MAGNI 36

quiosito timore superbiunt, in quo non suam glo- A testatem recte dispensat qui sollicite noverit et su-

riam,sed subditorum justitiam querunt.In eo enim quod metum sibi a perverse viventibus exigunt, quasi non hominibus, sed animalibus dominantur, quia videlicet $1 ex qua parte bestiales sunt subditi, exea debentetiam (a) formidini jacere substrati. Sed plerumquerectoreoipso quo ceteris proemi- net,elatione cogitationis intumescit,et dum ad usum cuncta subjacent,dum ad votum velociterjussacom- plentur, dum omnessubditi, si quabenegesta sunt, laudibus efferunt,male gestisautem nulla auctoritate contradicunt, dum plerumque laudant etiam quod reprobare debuerant, seductusab hisque infrasup- petunt, superse animus extollitur; etdum foris im- menso favore circumdatur, intus veritate vacuatur,

atque oblitussui in vocessespargitalienas,talemque D

se credit, qualem se foris audit, non qualem intus discernere debuit.Subjectos despicit,eosque equa- les sibi (b) nature ordine non agnoscit ; et quos sorte potestatis excesserit, transcendisse se etiam vite meritis credit. Cunctis se eestimat ampliussa- pere, quibus se videt amplius posse. In quodam quippe se constituit culmine apud semetipsum, et qui equa ceeteris natura conditione constringitur,ex &equorespicerectüteros dedignatur;sicque usque ad ejus similitudinem ducitur, de quo scriptum est: Omne sublime videt, et ipse est rex super universos filios superbia (οὐ, χη, 25). Qui singulare culmen appe: tens,et socialem angelorum vitam despiciens, ait : Ponam sedem meam ad Aquilonem, et ero similis AI- tissimo (Isai. xiv, 13). Miro ergo judiciointusfoveam dejectionis invenit, dum foris se in culmine potesta- tis extollit. Apostati quippe angelo similisefficitur, dum homo hominibus esse similis dedignatur. Sic Saul post humilitatis meritum in tumorem superbie culmine potestatis excrevit: per humilitatem quippe prelatus est,per superbiam reprobatus,Domino,at- testante, qui ait: Nonne cum esses parvulus in oculis tuis, caput te constitui in. tribubus Israel ? (I Reg. xv, 17.) Parvulum se in suis prius oculis viderat, sed fultus temporalis potentia,jam se parvulum non vi- debat. Caterorum namque comparationi se preete- rens, quia plus cunctis poterat, magnum se pra omnibus estimabat. Miro autem modo cum apud se parvulus, apud Deum magnus ; cum vero apud se magnusapparuit,apud Deum parvulus fuit. Plerum -

mere ex illa quod adjuvat, et expugnare quod ten- tat, et e qualem se cum illa ceteris cernere, et tamen se peccantibus zelo ultionis anteferre.

Sed hanc discretionem pleniusagnoscimus, si Pa- Storis primi exempla cernamus. Petrus namque au - ctore Deo sancte Ecclesie principatum tenens, a bene agente Cornelio,et sese ei humiliter proster- nente, immoderatius venerari recusavit, seque illi similem recognovit, dicens: Surge, ne feceris,et ego ipse homo sum (Act. x, 26).Sed cum Ananis et Sap- phire 2 Φ culpam (d)reperit (Act. v, 5), mox quanta potentia super ceteros excrevisset ostendit. Verbo namque eorum vitam percutit,quam spiritu perscru- tante, deprehendit:et summum seintra Ecclesiam contra peccata recoluit,quod honore sibi vehemen- ter impenso coram bene agentibus fratribus non agnovit. Illiccommunionem mqualitalis meruit san- ctitas actionis,hic zelus ultionis jusaperuit potesta- Lis.Paulus bene agentibus fratribus prelatum se esse nesciebat, cum diceret : Non quia dominamur fidei vestra,sed adjutores sumus gaudii vestri (II. Cor. 1, 23). Atque illico adjunxit: Fide enim statis. Ac si id quod protulerat aperiret, dicens : [deo non domina- mur fldei vestro, quia flde statis ; equalesenim vo. bis sumus in quo vos stare cognoscimus. Quasi pro;- latum se fratribus esse nesciebat, cum diceret : Facti sumus1e) parvulus in medio vestrum (I Thess. i1, 7;. Et rursum: Nos autem servos vestros per Christum (Il Cor. 1v, 5).Sed cum culpam que corrigi debuisset invenit, illico magistrum se esse recoluit, dicens,

G Qui vultis? In virga veniam ad vos (1 Cor. iv, 21).

Summus itaque locus bene regitur, cum is qui praeest, vitiis potius quam fratribus dominatur. Sed cumdelinquentes subditos prepositi corrigunt,restat necesse estut solliciteattendant, quatenus per disci - pline (f) debitum culpas quidem jure potestatis fe- riant, sed perbumilitatis custodiam equalesse ipsis fratribus qui corriguntur, agnoscant : quamvis ple- rumqueetiam dignum estuteosdem quos corrigimus, tacita nobiscogitationepraferamus.lllorumnan que per nos vilia discipline vigore feriuntur, in his vero quao ipsecommittimus, neverbi quidem ab aliquo invectione laceramur. Tanto ergo apud Dominum obligatiores sumus,quanto apud homines inulte pec - camus.Disciplinaautem nostrasubditos divino judi-

queergo dum ex subjectorum affluentia animusinfla- ἢ cio tanto liberiores reddit, quanto hic eorum culpas

tur, (c)in fluxumsuperbic ipso polenti:e fastigio le- nocinante corrumpitur. Quam videlicet potentiam beneregit, qui et tenereillam noverit et impugnare. Benehancregit. quiscit perillamsuperculpaserigi, etscit cum illa ceeterismqualitate componi.Humana etenim mens plerumque extollitur,etiam cum nulla potestate fulcitur ;quanto magis in altum se erigit, cum se οἱ eliain potestas adjungit? Quam tamen po-

(a) Tres Gemet., fortitudini. (b) Editores maluerunt, nature origine, invitis

omnibus Mss. (c) Ita Trec., Carnot., Gemet., Laud.,Val. Cl.,etc.,

sine vindicta non deserit. Servanda itaque est et in corde humilitas et in opere disciplina. Atque inter hiec soierter intuendum est,ne dum immoderatius custoditur virtus humilitatis,solvantur juraregimi- nis; et dum pralatus quisque plus se quam decet dejicit, subditorum vitam stringere sub disciplina vinculo non possit. Teneant ergo rectores exterius quod pro aliorum utilitate suscipiunt ; servent inte-

et vet. Edit. in Gilot, et recent. legitur, in luzum. (d) ^ud. primus, reprehendit. (e) Tres Genet., sicut parvuli. (f) Duo priores Gemet., meritum,

31 REGUL/E£ PASTORALIS LIBER. — PARS SECUNDA. 38

rius quod de sua rstimatione pertimescunt.Sed ta- A stringitur ; magna se sollicitudine (c) etiam districtio

men quibusdam signis decenter erumpentibus, eos apu se esse humiles etiam subjecti deprehendant, quatenus et in auctoritate eorum quod formident videant.et de humilitate quod imitenturagnoscant. Siudeant igitur sine intermissione qui praesunt, ut eorum potentia quanto magna exterius cernitur, tanto apudeos interius deprimatur,(a) ne cogitatio- nem vincat, ne in delectationem sui animum rapiat, ne jam sub se mens eam regere non possit, cui se libidine dominandi supponit. Ne enim prewsidentis animus ad elationem potestatis 816 delectatione ra- piatur,recte per quemdam sapientem dicitur: Ducem te conslituerunt, noli extolli, sed esto in illis quasi unus ez illis |Eccli. xxxn, 1). Hinc etiam Petrus ait : Non dominantes in clero, sed forma facti (b) gregis (I Petr.v, 3). Hinc persemetipsam Veritas ad altiora nos virtutum merita provocans, dicit : Scitis quid principes gentium dominantur eorum, et. qui majores 23 sunt, potestatem exercent in eos. Non ita erit inter tos, sed quicunque volucrit inter vos major fieri, sit ve- ster minister ; et qui voluerit inter vos primus esse, erit vester servus : sicut Filius hominisnon venit ministrari, sed ministrare (Matth. xx, 25, seq.). Hinc est quod servum ex suscepto regimineelatum,qua post sup- plicia maneant, indicat, dicens : Quod si dixerit ma- lus ille servus in corde suo : Moram facit Dominus meus venire, et ceperit percutere conservos suos, man- ducet autem et bibat cum ebriis; veniet dominus servi ilius, 1n die qua non sperat, et hora qua ignorat, et dividet eum, portemque ejus ponet cum hypocritis (Matth. xxiv, 48 seg.). Inter hypocritas enim jure deputatur, qui ex simulatione disciplinc, ministe- rium regiminis vertit in usum dominationis ; et tamen nonnunquam gravius delinquitursi inter per- versos plus equalitas quam disciplina custoditur. Quia enim falsa pietate superatus ferire Heli delin- quentes filios noluit,apud districtum judicem semet- ipsum cum filiis crudeli damnatione percussit (1 Rej. 1v, 17,18). Hinc namque divina ei vocedicitur: H.norasti filios tuos magis quam me (Ibid. ii, 29). Hinc pastores increpat per prophetam, dicens: Quod fractum est non alligastis, et quod abjectum est non reduristis (Ezech. xxxiv, &). Abjectus enim reduci- tur cum quisque in culpa lapsus, ad statum justi- ti: ex pastoralis sollicitudinis vigore revocatur. Fractaram vero ligamen astringit, cum culpam disciplina deprimit, ne plaga usque ad interitum defluat, sihanc districtionis severitas non coarctat. Sed szepe deterius frangitur, cum fractura incaute culligatur, ita ut gravius scissuram sentiat, si hanc immoderatias ligamenta constringant.Unde necesse est ut cum peccati vulnus in subditis corrigendo re-

fa; Carnot. primus, ne rogitatione (tumeant. Aud. primus. ne cogitatione timeant.

tb! Tres Germet., gregi.

íc) In Editis aut déüirictior, aut districtor ipse. Mss. omnes reluctantur.

(d; ln plur. Edit. tam Moral. quam Pastoral., con- solans, Apud Gratianum et in Mss, habes consulens.

ipsa moderetur, quatenussic jura disciplinz contra delinquentes exerceat, ut pietatis viscera nonamit- tat. Curandum quippe est ut rectorem subditis et mnatrem pietas, eL patrem exhibeat disciplina. Atque interhzcsollicitacircumspectione providendum,ne aut districtio rigida,aut pietas siL remissa. Nam sicut inlibris Moralibus jam diximus (Lib.xx Moral.,n.1&, C. 8, et epist. 25, lib. 1), disciplina vel misericordia multum destituitur, si una sine altera teneatur.Sed erga subditos suos inesse rectoribus debet et juste (d) consulens misericordia, et pie ssviens disciplina. Hinc namque est quod docente Veritate (Luc. x, 34), perSamaritanistudium semivimusin stabulum duci- Lur,et vinumatque oleum vulneribus ejus adhibetur, ut per vinumscilicet mordeantur vulnera.peroleum foveantur. Necesse quippe est ut quisquis sanandis vulneribusprieest,in vino morsum doloris adhibeat, in oleo mollitiem pietatis, quatenus per vinum (e) mundentur putrida, per oleum foveantur sananda. Miscenda ergo est lenitas cum severitate ; facien- dum quoddam ex utroque temperamentum, ut neque (f) multa asperitate exulcerentur subditi,ne- que nimia benignitate solvantur. Quod juxta Pauli vocem(Hebr. ix, 4) bene illa tabernaculi arca signi- ficat, in qua cum tabulis virga simul et manna est ; quia cum Scripture sacre scientia in boni rectoris pectore, si est virga 2.4 districtionis, sit et manna dulcedinis. Hinc David ait : Virga tua et baculus tuus, ipsa me consolata sunt (Psul. xxii, &. Virga enim percutimur, baculo sustentamur. Si ergo est dis- trictio virge qua feriat, sit et consolatio baculi qua sustentet. Sit itaque amor, sed non emolliens ; (υ) sit vigor, sed non exasperans ; sit zelus,sed non immoderate ssviens ; sit pietas, sed non plus quam expediat parcens ; ut dum se (À) in arce regiminis justitiaclementiaque permiscet,is qui priest corda subditorum et terrendo demulceat, et tamen ad terroris reverentiam demulcendo constringat.

CAPUT VII (AL. XVIII].

Ut sit rector internorum curam in exteriorum occupa- tione non minuens, exteriorum providentiam in in- ternorum sollicitudine non relinquens.

Sit rector internorum curam in exteriorum occu- patione non minuens, exteriorum providentiam in internorum sollicitudine non relinquens ; ne (i) aut exterioribus deditus ab intimis corruat, aut solis interioribus occupatus,qua foris debetproximisnon impendat. Sepe namque nonnulli velut obliti quod fratribus animarum causa praelati sunt, toto cordis adnisu secularibuscuris inserviunt:has,cumadsunt, seagere exsultant; adhas etiam cum desunt,diebus ac noctibus cogilalionis turbido mstibus anhelant.

(e) Tres Gemet.. Lyr. et Aud. secundus, mordean- tur. Trec., Val. Clar. et alii, mundentur. (f) Corb.,nimia.Trecensem et alios plur.sequimur. (gy) Edit , sit rigor. Reluctantur Mss. omnes. (h; Carnot. primus, ín arte. b (i) Corb. et Gemet. tertius, ne aut solis exteriori- us.

39 SANCTI GREGORII MAGNI 10

Cumque ab his, cessante forsitan (a) opportunitate, Α presunt; et ut recta pedes valeantitinera carpere,

quieti sunt, ipsa deterius sua quiete fatigantur. Vo- luptatem namque censent si actionibus deprimun- tur, laborem deputant si in terrenis negotiis non laborant. Sicque fit, ut dum (b) se urgeri mundanis tumultibus gaudent, interna quz: alios docere de- buerant ignorent. Unde subjectorum quoque pro- culdubio ic) vita torpescit, quia cum proflcere spiri- taliter appetit,in exemplo ejus qui sibi pralatus est, quasi in obstaculo itineris offendit.Languenteenim capite membra incassum vigent, et in exploratione hostium frustra exercitus velociter sequitur, si ab ipso duce itineris erratur.Nulla subditorum mentes exhortatio sublevat, eorumque culpas increpatio nulla castigat ; quia dum per animarum presulem

terreni exercetur officium judicis,a gregis custodia (c

vacat cura pastoris ; et subjecti veritatis lumen ap- prehendere nequeunt, quia dum pastoris sensus terrena studia occupant, vento tentationisimpulsus Ecclesi oculos pulvis cwcat. Quo contra recte humani generis Redemptor,cum nosa ventris vora- citate compesceret, dicens: Attenditeautem vobis,ut non graventur corda vesira in crapula etebrietate (Luc. xxi, 34), illico adjunxit : dut in cur?s hujus vita. Ubi pavorem quoque protinus intente adjiciens: Ne forte, inquit, superveniat in vos repentina. dies illa (Ibid.).Cujus adventus etiam qualitatem denuntiat, dicens : Tanquam laqueus enim veniet super omnes qui sedent super faciem omnis terrz |Ibid., 35). Hinc ite- rum dicit : Nemo potest duobus dominis servire (Luc. xvi, 13). Hinc Paulus religiosorum mentes a mundi consortio contestando, ac potius conveniendo'sus- pendit, dicens : Nemo militans Deo implicat se 25 negotiis secularibus, ut ei placeat cui se probavit (Il Tim. τι, 4). Hinc Ecclesie rectoribus et vacandi studia prazcipit, et (d) consulendi remedia ostendit, dicens: Szcularía igitur (e) judicia si habueritis con- temptibiles qui sunt in Ecclesia illos constituite ad judi- candum (1 Cor. vi, 1&); ut ipsi videlicet dispensatio- nibus terrenis inserviant, quos dona spiritalia non xornant.Ác siapertius dicat : Quiapenetrareintima nequeunt, saltem necessaria foris operentur. Hinc Moyses, qui cum Deo loquitur (Exod. xvii, 17, 18). Jethro alienigenz reprehensione judicatur, quod terrenis populorum negotiis stulto labore deser- viat : cui et consilium mox preebetur, ut pro se alios

hec proculdubio caput debet ex alto providere, ne à provectus sui itinere pedes torpeant, cum curvata rectitudine corporis caput sese ad terram declinat. Quaautem mente animarum praesul honore pastorali inter cteteros utitur, si in terrenis negotiis qui re- prehendere in aliis debuit, et ipse versatur ? Quod videlicet ex ira juste retributionis per prophetam Dominus minatur, dicens: Et erit sicut populus, sic sacerdos (sez 1v,9). Sacerdos quippe est ut populus, quando ea agit is qui spiritali officio fungitur, quo» illi nimirum faciunt qui adhuc de studiis carnalibus indicantur.Quod cum magno scilicet dolore charita- tis Jeremias propheta conspiciens,quasi sub destru- ctione templi deplorat,dicens : Quomodo obscuratum est aurum, mutatus est color optimus, dispersi sunt la- pides sanctuar;i in capite omnium platearum (Thren. iv, 1)? Quid namque auro, quod metallis ceteris przeminet, nisi excellentia sanctitatis ? Quid colo- re optimo, nisi cunctis amabilis reverentia religio- nisexprimitur?Quid sanctuarii lapidibus,nisi sacro- rum ordinum persone signantur ? Quid platearum nomine, nisi preesentis vitaelatitudo figuratur? Quia : enim Graco eloquio tÀzco:latitudo dicitur,profecto a latitudine plates sunt vocat». Per semetipsam vero Veritas dicit: Lata et spatiosa vía est qua ducit ad perditionem (Matth. vn, 13). Aurum igitur obscu- ratur,cum terrenis actibussanctitatis vita polluitur. Color optimus commutatur, cum quorumdam qui degere religiose credebantur, wstimatio anteacta minuitur Nam cumquilibet postsanctitatis habitum terrenis se actibus inserit, quasi colore permutato ante humanos oculos ejusreverentia despecta palle scit.Sanctuarii quoque lapidesin plateasdispergun- tur, cum causarum secularium foraslata itinera ex- patunthi qui ad ornamentumEcclesie internis my- steriisquasi (f)in secretis tabernaculi vacare debue- runt. Ad hoc quippe sanctuarii lapides fiebant, ut intra sancta sanctorum in vestimento summi sa- cerdotis apparerent. Cum vero ministri religionis a subditis honorem Redemptoris sui ex merito vite non exigunt, sanctuarii 26 lapides in ornamento pontificis non sunt. Qui nimirum sanctuarii lapi- des dispersi per plateas jacent, cum persone sa- crorum ordinum voluptatum suarum (gj latitudini dedit, terrenis negotiis inherent. Et notandum

ad jurgia dirimenda constituat, et ipse liberius ad D) quod non hos dispersos in plateis, sed in capite

erudiendos populos spiritalium arcana cognoscat.

À subditis ergo inferiora gerenda sunt, a rectori- bus summa cogitanda ; ut scilicet oculum, qui pre- videndis gressibus proeminet, cura pulverisnon ob- scuret. Caput namque subjectorum sunt cuncti qui

(a) Hic dissentiunt Mss. Ex Anglican., alii habent importunitate, alii inopportunitate ; quod habetur in Core., Belv. et secundo Carnot. Sequimur Trecen- sem cum quo Morm. conveniunt, et omnes Vulgati.

(b; Corb., urgere se. In Trecens, dum se urgueri.

(c) Corb., vita turpescit.

(d) Carnot. primu, consolandi,

e) Carnotenses, negotia. ᾿ | " Excusi, in secretis sanctuarii. Coegit nos Mss.

platearum dicit; quia et cum terrena agunt, summi videri appetunt, ut et lata itinera teneant (A! ex voluptate delectationis, et tamen in platearum sint capite ex honore sanctitatis.

Nil quoque obstat si sanctuarii Japides eosdem

multitudo et pristantia ponere, tabernaculi. Nunc quidem in Trecensi legitur, sanctuarii ; at à secunda manu scriptum.

(g) Recentiores Excusi, libidini, reluctantibus omnibus Mss. Ceterum per personos sacrarnm ordi - num, hic et paulo superius intelligit Greg. potissi- num episcopos, presbyteris tamen et diaconis non exclusis. Vic infra, viri sac. ord.

(^) Tres Gemet., Lyr. secundus, Aud. Longip., ez

pti REGUL/E PASTORALIS LIBER. — PARS SECUNDA. 43

ipsos quibusconsiructum sanctuarium existebat ac- A teneatur. Unde bene ad Ezechielem dicitur : Sacer-

cipimus : qui dispersi in platearum capite jacent, quando sacrorum ordinum viri terrenis actibus ex desiderio inserviunt, exquorum prius officio sancti- tatis gloria stare videbalur. Seculariaitaque negotia aliquando ex compassionetolerandusuut,nunquam vero ex amore requirenda ; ne cum mentem diligen- tis aggravant, hanc suo victam pondere ad ima de celestibus mergant. At contra, nonnulli gregis qui- dem curam suscipiunt, sed sic eibimeL vacare ad spiritaliaappetunt, utrebusexterioribus nullotenus occupentur. Qui cum curare corporalia funditus ne- gligent, subditorum necessitatibus minime (a) con- eurrunt.Quorumnimirumpredicatio plerumque des- picitur;quiadum delipquontiumfacta corripiunt,sed tamen eis necessaria praesentis vite non tribuun!, nequaquam libenter audiuntur. Egentis etenim mentem doctrine sermo non penetrat, si hunc apud ejus animum manus misericordie non commendat. Tunc autem verbi semen facile germinat, quando hoc in audientis pectore pietas predicantis rigost. Unde rectorem necesse est »t interiora possit infun- dere, cogitatione innoxia etiam exteriora providere. Sic itaque Pastores erga interiora studia subditorum suorum ferveant, quatenus in eis exterioris quoque vita? providentiam non relinquant. Nam quasi jure, ut diximus, a percipienda predicatione gregis ani- mus frangitur, si cura exterioris subsidii a pa-tore negligatur. Undeet primus pastor sollicitead monet, dicens : Seniores qui in vobis sunt, obsecro consenior el teslis Christi passionum, qui et ejus quz in futuro

D

revelandaest,glori& communicalur, pascitequiinvobis C

est gregem Dei (1 Pet. v, 1). Qui hoc in loco pas'io- nem cordis an corporis suaderet aperuit, cum proti- nus adjunxit:Providenles(b) non coacte, sed spontance secundum Deum, neque turpis lucrigratia, sed volunta- rie. Quibus profecto verbis pastoribus pie precavc- tar, ne dum subjectorum (c) inopiam satiant se mu- erone ambitionis occidant, ne cum per eos carnis sübsidiis refleiuntur proximi, ipsiremaneanta justi- tie pane jejuni (d). Hanc Pastorum sollicitudinem Paulus excitat, dicens : Qui suorum, et mazime do- mesticorum curam non habet, fidem negavit, εἰ est in- fideli deterior (1 Tim. v. 8). later hec itaque me- tuendum sermper est, et vigilanter intuendum, ne dum cura ab cis exlerior agitur, ab inlerna inten- tione meryzantur. Plerumque enim, ut prediximus, corda rectorum dum temporali sollicitudini incaute deserviunt, ab intimo amore frigescunt; et foras fu- sa oblivisci $99 non metuunt, quia animarum regi- mina susceperunt. Sollicitudo ergo qus subditis ex- terius impenditur, sub certa necesse est mensura

toluntale. Sequimur Trecens.. Corb. et alios quos Editores omnes expresserunt.

(a) Primus Aud., exquisitiori sensu, occurrunt.

(b) Corb., Belv. et secundus Carnot., noncoactos. Prior Carno!., non coacti, sed spontanei.

(c? Idem Carnot, et primus Aud. ,tnopiam sentiant.

"ἢ Secundus Carnot., Hinc pastorum.

(e) Corb., ceumnonnullis, cura temporalis sollicilu- dines. Laud., cura temporales sollicitudines.

PATROL. LXXVI.

doles caput suum non radent, neque comam nutrient, sed tondentes altondeant capita sua (Exech. xvi, 20). Sacerdotes namque jure vocati sunt, qui ut sacrum ducatum praebeant, fidelibus presunt. Capilli vero in capite, exteriores eunt cogitationes in mente: qui dum super cerebrum insensibiliter oriuntur, curas vite presentis designant; qui ex sensu negligenti, quia importune aliquando prodeun!, quasi nobis non sentientibus procedunt. Quia igitur cuncti qui praesunt, habere quidem sollicitudinesexteriores do- bent, nec tameneisvebementer incumbere, sacerdo- tes recte et caput prohihentur radere, et comam nu- trire ; ut cogitationes carnis de vita subditorum nec & se funditus amputent, nec rursum ad crescendum nimis relaxent. Ubi et bene dicitur : Tondentes ton- deant cupila sua (Ibid.); ut videlicet (e) curae tempo- ralis sollicitudinis et quantum necesseest prodeant, et tamen recidantur cilius, ne immoderatius excre- scant. Dum igitur et peradministratam exteriorem providentiam corporum vita protregitur, οἱ rursus (f) per moderatam cordis intentionem non impe- ditur, capilli in capite sacerdotis et servantur ut cutem cooperiant, et resecantur neoculosclaudant. CAPUT ΝΠ]. [AL XIX.) Ne plucere rector suo studio hominibus appetat, sed tamen ad quod ylacere debeat, intendat.

Inter bec quoque necesse est ut. rector solerler invigilet, ne hunc cupiJo placendi hominibus pul- get ; ne cum studiose interiora penetrat, cum pro- vide exteriora subministrat, se magis a subditis di- ligi quam veritatem quaerat; ne cum, bonis actibus fultus,a mundo videtur alienus, hunc auctori reddat extraneum amor suus. Hostis namque Redemptoris est, qui per recta opera qua facit, ejus vice ab Ec- cleaia ama:i concupiscit, quia adulterine cogitatiu- nis reus cst, si placere puer sponsi oculis appetit, per quem sponsus dona transmisit. Qui nimirum amor proprius cum rectoris mentem ceperil, ali- quando hane inordinatead mollitiem,aliqnando vero ad asperitatem rapit. Ex amore etenim suo rens rectoris in mollitiem vertitur: quia cum peccantes subditos respicit, ne erga hunc eorum dilectio tor- peat, corripere non presumit; nonnunquam vero erratasubditorum qu:ieincrepare debuerat, adulatio- nibus deimulcet. Unde bene per prophetam dicitur :

D Va:hisquiconsuuntpulvillossubomni(g)cubito manus,

et faciunt cervicalia sub capite universe zetatis ad ca- piendas animas (Evech. xii, 18). Pulvillosquippe sub oiwnni cubito manus ponere, est cadentes a sua recli- tudine animas, atque in hujus mundi se (A) delecta- tioue reclinantes, blanda adulatione refovere. Quasi

f ) In Edit. Paris, 1518, Gilot. et plur., per immo- deratam. Quibus suffragantur multi Mss., scil. tres ' Carnot.,duo Aud., Lyr. et tertius Gemet. Secus alii, presertim Treoc., quem errare nusquain deprehendi- mus,nisi ubi recenti manu corruptus fuit.

(g) Duo priores Gemet.hic et deinceps,cubitu; con- sentiunt Lyr. et secundus Aud.

h) Dno pr. Gemet., dilectione.

A3

SANCTI GREGORI] MAGNI

enim pulvillooubitus, vel 6ervicalibus caput Jacentis A

excipitur, cum correptionis duritia peccanti subtra- hitur, eique mollitiea favoris adhibetur, ut in errore molliterjaceat, quem nulla asperitas contradictionis pulsat. Sed 6 rectores, ?8 qui semetipsos dill- gunt, his proculdubio exhibent, 8 quibus se noceri posse in studio glorie temporalis timent. Nam quos nil contra ee valere cunspiciunt, hos nimirum aspe- ritate rigide semper invectionis premunt, nunquam ó6lementer admonent, sed pastoralis mansuetudinis obliti, jure dominstionis terrent. Quos recte per prophetam divina voz increpat, dicens : Vos autem cum austeritate imperabatis eiset cum polentía (Exech. xxxiv, 4). Plus enim sé suo auclore diligentes, 8. clanter erga subditos se erigunt, nec quid sgere de- beant,sed quid valeantattendunt ; nil desubsequenti judicio metuunt, improbe de temporali potestate gloriantur ; libet ut licenter et illicita faciant, etsub- ditorum nemo contradicat. Qui ergo et prava studet agere, et tamen ad bec vult ceteros tacere, ipse sibimet testis est, quia plus veritate se appetit diligi quam contra se non vult defendi. Nemo quippe est, quita vivat, ut aliquatenus non delinquat. llle ergo se ipso amplius veritatem desiderat amari, qui sibl 8 nullo vult conira veritatem: parci. Hinc etenim Pe- trus increpalionem Pauli libenter accepit (Galat. 1, 11) ; hinc David correptionem subditi humiliter au- divit (// Reg. xu, 7); quia rectores boni dum pri- vato diligere amore se nesciunt, libere puritatis ver- bur a subditis obsequium humilitatis credunt. Sed interhec necesse est ut cura regiminis tanta mode- raminisarletemperetur, quatenus subditorum mens cum quadam recte sentire potuerit, sic in vocis li- bertatem prodeat, ut tamen libertas in superbiam nonerumpat; ne dum fortasse immoderatius lingue eis libertas conceditur, vite ub his humilitas amitta- tur. Sciendum quoque est (a) quod oporteatut recto- res boni placere hominibus appetan!, sed ut suem eestimationis dulcedine proximos inalffectum verita- tis trahant, non ut se amari desiderent, sed ut dile- ctionem suam quasi quamdam viam faciant, per quam cordaaudientium ad amorem Conditorisintro- ducant. Difücile quippe est, ut quamlibet recta de- nuntians predicator qui non diligitur, libenter au- diatur. Debet ergo qui praeest, et studere se diligi, quatenus possit audiri, et tamen amorem suum pro semetipso non quaerere, ne inveniatur ei cui servire perofficium cernitur, occulta cogitationis tyrannide resultare. Quod bene Paulusinsinuat, cum sui nobie studii occulla manifestat, dicens : Sicut δὲ ego per omnia omnibus placeo (1 Cor. x, 33). Qui tamen rur- sus dicit: Siadhuc hominibus placerem, Christi servus non essem (Gulat, 1, 10). Placet ergo Paulus, et non placet, quia in eo quod placere appetit, non se, sed per se hominibus placere veritutem quierit.

(a) Corrupte in Gilot., Vetio. et plur., quod mon oporteat ; repugnantibus Mss. Anglio., etc., necnon invito sensu.

/^) Ed), contra Mea. fldem, quid impenduur.

DB

λᾷ

CAPUT IX (4i. XX).

Quod scire sollicite vector debet, quia plerumque vilia virlutes se esse meniiuntur.

Soeirc eliam reotor debet quod plerumque vitia vir- tutes 8e esse mentiuntur. Nam sepe suh pareiu:oniee nomine se tenacia palliat, contraque seeffusio sub appellatione largitatis occultat. Sepe inordinata re- missio pietas creditur, et effrenata ira spiritalis zeli virtus estimatur. Sepe przcipila actio velocitatis efficacia, atque agendi tarditas 49 g«vitatis consi- lium putatur. Unde necesse est ut rector animarum virtutes ac vilia vigilanti cura discernat, ne aut cor lenacia occupel, et parcum 86 videri in dispensalio- nibus exsultet ;aut cum effuse (b) quid perditur, lar- gum se quasi miserando glorietur: aut remittendo quod ferire debuit, ad seierna supplicia subditos perirabat ; sutimmaniter feriendo quod delinquitur, ipse gravius delinquat; aut hoc quod agi rccte ac graviter potuit, immature preveuiena leviget; aut bone actionis meritum Ciíferendo, ad deteriora (c) perinutet.

CAPUT X (AI. XXIJ.

Que esse debel rectoris discrclio correptionis et. dissi- mulutionis, (ervoris et mansucludinis.

Sciendum quoqueest quod aliquando subje:torum vitia prudenter dissimulaunda sunt, sed quia dissi- raulantur, indicando ; aliquando et aperte cognita, mature toleranda, aliquando vero subtiliter et (4) oc- culta perscrutanda ; aliquando leniter arguenda, ali- quando autem vehementer increpanda. Nonnulla quippe, ut diximus, prudenter dissimulanda suut,

C sed quia dissimulantur, indicanda; ut cum delin-

D

quen* et deprehendi se cognoscit el perpeti, haa quas in se tacite tolerari considerat, augere culpas erubescat, seque 8e judice puniat, quem sibi apud 88 rectoris patientiu clementer excusat. Qua scilicet dissimulatione benoJudea n Dominuscorripit, cum per prophetam dicit : Mentila es, et mei non es recur- data, neque cogilasli in corde tuo, quia ega tacens el quasi (e) non videns (Isaia Lvii, 11). Et dissimulavit ergo culpas, et innotuit, quia et contra peccantem tacuit, et hoc ipsum tamen quia tacuerit dixit. Non- nulla autem vel aperte cognita, mature toleranda sunt, cum videlicetrerum minimeopportunitas con- gruit, ut aperte corrigantur. Nam secla iumatuie vuluera deterius infervescunt, et nisi cum tempore inedicamenta conveniant, constat proculdubio quud medenti officium amittant. Sed cum tempus subditis δὰ correptionem queritur, sub ipso culparum pon- dere patientia presulis exercetur. Unde bene pez Psalmistam dicitur : Supra dorsum meum fabricave- runt peccatores (Psal. cxxvii, 3). In. dorso quippe onera sustinemus. Supra dorsum igitur suum fabri- casse peccatores queritur, ac si aperte dicat : Quoa corrigere nequeo, quasi superimpositum onus porto.

Nonnulla autem occulta subtiliter Bunt perscru-

(c) Leud., permtitet. (d) Carnot. primus el secundus Aud., e! occulte. (e? Primus Garn. eum priorib. Gem., non audien:.

485 REGUL/E PASTORALIS LIBER. — PARS SECUNDA. 40

tauda, ut quibusdam signiserumpentibus, rectorin A signa forinsecus, deindejanua aperte (4) iniquitatis

subditorum mente omne quod clausum latet, inve- niat, et interveniente correptionia articulo, ex mini- mis majora cognoscal,. Unde recte ad Ezechielem dicitur: Fili hominis,(a) [ode parientem (Nxech. vii, δ). Ubi mox idem propheta subjungit: Et cum fodissem garielem, apparuit ostium unum. Et dixit ad .me: In- gredere, et vide abominationes pessimas, quas isti [a- ciunt hic. Εἰ ingressus vidi ; et ecce omnis similitudo reptitium, etanimalíum abominatio, et universa idola domus Israel depicla erant in pariele (Ibid. 9, 10*. Per Ezechielem quippe prepositoru: persona signatur, per parietem duritia subditorum. Et qui est parie- tem fodere, nisi acutis inquisilionibus 80 duritiam cord.s aperire?Quemcurn fodisset, apparuitostium; quis cum cordisduritia vel studiosis percunciationi- bus, vel maturis correptionibus scinditur, quasi quedam janua ostenditur, ex qua omnia ia eo qui eorripitur cogitaiionum interiora videantar.Unde et beneillio sequitur: Ingredzre et vide abominaliones pessimus, quas istl [aciunt hic(Ibid.). Quasiingreditur at abominationes aspiciat, qui discussis quibusdam signis exterius apparentibus, ita corda subditorum penetrat, ut cuncta ei queeillicite cogitantur innote- scant. Unde et subdidit : Et ingressus vidt ; et. ecce omnis simililulo reptilium, et animaliumabominalio ([bid.). In reptilibus cogitationes omnino lerreus si- gnantur, io animalibus vero jam quidem aliquantu- lum ἃ terra suspense, sed adhuc terrenae mercedis premia requirentes. Nam reptil:a toto ex corpore terreeiabarent, animalia (^)autem magna parte cor- poris a terra suspensa sunt, appetitu tamen gule ad terram semper inclinantur.Ropiiliaitaque sunt intra par«etem, quando cogitationes volvuntur in mente, qu2 a terrenis desideriis nunquam levantur. Ani- malia quo que suntintra parietem, quando et sí qua jam 1.518, si qua honesta cogitantur, appetendis ta- men lucris temporalibus honoribusque deserviunt ; 6: per semeltipsu quidem jam quasia terra suspensa sunt, sed. adhuc per ambitum quasi per gule do- aiderium sese (c) ad ima submittunt. Unde et bene subditur: Et universa idola domus Israel depicla erant ia pariete (Ezech. v11,10). Scriptum quippe est : Et avaritia, quae est idolorum servitus (Coloss. vt, 5). B»cte ergo post animalia, iJola describuntur, quia etsi honesta actione noenulli jam quasi a terra se

ostenditur, et tuno demum omne malum quod intus latet aperitur.

Nonnulla autem aunt leniter arguenda: nam cum non malitia, sed sola ignorantia vel iutirmitate de- linquitur, profecto necesse est. ut magno modera- mine ipsadelicti correptio temperetur.Cunoti quippe quousque in hac mortali carne subsistimus, corru- püionis nostra infirmitatibus subjacemus. Ex se ergo debet quisque colligere qualiter aliene huno opor- teat (eimbecillitati misereri, ne coutra infirmitatem proximi siad increpationis vocem ferventiusrapitur, oblitus sii esse videatur. Unde bene Paulus admo- net, dicens : δὲ pr&occupatus [uerit homo ín aliquo delicto, vos quí spirilales eslis, instruite hujusmodi ín spiritu mansueludinis, considerans leipsum, ne δὲ tu tenteris (Galat. v1, 1). Ac siaperte dicat: Cum di- eplicet ex aliena infirmitate quod conspicis, pensa quod es ; ut in inorepationis zelo se spiritus tempe- rel, dum sibi quoque quod increpat timet.

Nonnulla autem sunt vehementer increpanda, ΔΈ ut cum culpa ab (f) nuctore non cognoscitur, quanti sit ponderis, ab increpantis ore sentiatur. Et cum sibi quis malum quod perpetravit levigat, hoc contra se graviler ex corripientis asperitate perti- mescat. Debitum quippe rectoris est superne patrias gloriam per vocem praedicationis ostendere, quanta in hujus viieitineretentamentaantiqui hostislateant aperire, et subditorum mala quee tolerarileniter non debent, cum magna zeli aaperitate corrigere ; ne si minus contra culpas accenditur, culparum omnium reusipse teneatur. Unde benead Ezechielem dicitur: Sume tibi laterem,et pones eum(g) coram te, el descri- bes in eo civitatem Jerusalem (Exech. ww, 1). Statimque subjungitur : Et ordinabis adcersus eam obsidionem, et edificabis munitiones,et comportabís aggerem,et da - bís cuntra eam castra. el pones aríetes in gyro. Eique (h)ad munitionem suam protinus subinfertur: Ettu sume tibi sartaginem ferream, et pones eam murum ferreum inter. (c et inter civitatem. Cujus enim Eze- chiel propheta nisi magistrorum speciemtenet ? Cui dicitur: Sume tibi luterem, et pones eum coram te, et describes ἐπ eo cicila'em Jerusalem.

Sancti quippe doctores sibi laterem sumunt, quando terrenum euditorum cor, ut doceant, appre- hendunt. Quem scilicet laterem coram se ponunt,

erigunt, ambitione tamen inhonesta semetipsos ad D quia tota illud mentis intentione custodiunt. In quo

terram deponunt.Bene autem dicitur, Depíicta erant; 45:6 dum exteriorum rerum intrinsecus species al- trahuntur, quasi incorde depingitur quidquid fletis imazinibus deliberando, cogitatur. Notandum itaque est quia prius foramen in pariete, &c deinde ostium cernitur, et tuncdemum oeculta abominatio demon- stratur ; quia nimirum uniuscujusque peccati prius

(1) Tres Gem., fodetíbi ; quod olim lectum in Treo., aut, fole ibi. lidem Cod., et cum perfdissem.

(5) Ita Mss. et vet. Ed. [a recent., mole corporis ; qued minime verum.

(c) Aud. secundus, ad ima suspendunt.

et civitatem Jerusalem jubentur describere ; quia preedicando terreniscordibuscurantsummoperequem sit superne pacis visio demonstrare. Sed quíaincas- sum gloria patrie celestis agnoscitur, nisl etquanta hic irruant hostis callidi tentamenta noscantur, apte gubjungitur : Et ordinabis adversus eam obsidionem, et xdíficabis munitiones. Sancti quippe predicatores

(r) Lyr. et secundus Aud., ínfirmilati prodesse. (f) Laud., actore.

() Carnot. secundus, contra te.

(h) Corb., ad monitionem.

Ἢ Longip., inquisitionis.

Al

SANCTI GItEGORII MAGNI

48

obsidionem circa laterem, in quo Jerusalem civitas A apud se semper ad panilentiam recurrat ; ut per

descripta est, ordinant, quando terrens menti, aed jam supernam patriam requirenti, quanta eam in hujus vitetempore vitiorum impugnet adversitas de- monstrant. Nam cum unumquodque peccatum quo- modo proficientibus insidietur ostenditur,quasi ob- sidio circa civitatem Jerusalem voce predicatoris ordinatur. Sed quia non solum debent innotescere qualiter vitia impugnent, verum etiam quoinodo custodite nos virtutes roborent, recte subjungitur : Et zdificabís muniliones. Munitiones quippe sanclus praedicator sedifica!, quando quee virtutes quibus re- sistant vitiis demonstrat. Et quia, crescente virtute, plerumque bella tentationis augentur, recte adhuc additur : Εἰ comporlabis aggerein, et dabis coniracam castra, el pones arieles in gyro.Àggerem namque corn- portat, quando przdicator quisque molem crescen- tis tentationis enuntiat. Et contra Jerusalem castra erigit, quando(a) recte intentioni audientium hostis callidi (b) cireumspectas el quasi incomprehensibiles insidias predicit. Atque arie esin gyro ponit, cum tentationum aculeos inhac vitanos undiquecircum- dantes, et (c) virtutum murum perforantes inuolescil.

Sed cuncta hec licet subliliter rector insinuet, nisi coatra delicta singulorum emulationis spiritu ferveat,nullam sibi in perpetuum absolutionem parat.

Unde illic adhuc recte subjungitur : 42 Et lu sume tibi sartaginem ferream, εἰ pones eum murum ferreum inter te el inter civitatem. Per sartaginem quippe fri- xura mentis, per ferrum vero increpationis fortitudo sigaatur. Quid vero acrius doctoris mentem, quam zelus Dei frigitet excruciat? Unde Paulus hujus sar- taginis urebatur frixura, cum diceret : Quis infirma- tur el ego non infirmor ? quis scandalizatur,et ego non uror ? (II Cor. x1, 29). Et quia quisquis zelo Dei ac- cenditur, ne damnari ex negligantia debeat, forti in perpetuum custodia munitur, recte dicitur : Pones eam murum ferreum inter leet civilutem. Sarlago enim ferrea murus ferreus inter prophetam et civitatem ponitur; quia cum nunc fortem zelum rectoresexhi- bent, eurudem zelum postmodum inter se et audito - res 8008 forlem munitionem tenent ; ne tunc ad vin- dictam destituti sint, si nunc fuerint in correptione dissoluti.

Sed inter hec sciendum est quia dum ad increpa- t:onem se mens doctoris exaspera!, dif(cile valde est ut non aliquando et ad aliquid quod dicere non debel erumpat. Et plerumque contingit ut dum culpa subditorum cum magna invectione corripitur, ma- gistri lingua usque ad excessus verba pertrahatur. Cumque increpatio immoderate accenditur, corda deliquentium in desperatione deprimuntur. Unde necesse est ut exasperatus rector, cum subditorum menlem plus quam debuil percussisse considerat,

(a) Corb., recta intenttone.

(^)Gemet. etiertius Carnot., incircumspectas. Hano lectionem amplexi sunt Gilot., Vatic. ac ceteri Edit., prieter Gussanv., quem sequimur preeuntibus Mas,

Anglic., Trec., Corb.. etc. (c) Carnot. Secundus, et viriutem muri.

C

lamenta veniam in conspectu veritatis oblineat, ex co etiam quod per zeli ejus studium peceat. Quod figurate Dominus per Moysen praecipit, dicens : δὲ quis abieril cum amico suo simpliciter in silvam ad li- gna caenda, et lignum securis (4) [ugeril manu, fer- rumque lapsum de manubrio amicum ejus percusserit el occiderit, hicad unam supradic'arum urbium (e) fu- giet, et vivet ; ne forle proximus ejus, cujus effusus est sanguis, doloris stimulo persequatur. et apprehendat eum, etpercutiat animam ejus (Deul.xix,1,5).Ad silvam quippe cum amico imus, quoties ad intuenda subdi- torum delicta convertimur. Et simpliciterligna suc- cidimus, cum delinquentium vitia pia intentione re- e&ecamus.Sed securis (/) manu fugit, cuin sese incre- patio plus quam necesse est in asperitutem pertra- hit. Ferrumque de manubrio prosilit, cum de cor- reptione serino durior excedit. Et amicum percutit et occidit, quia aulitorem suum prolata contumelia a spiritudilectionis interficit, Correptinamque mens repente ad odium proruit, si hanc memorata in- crepatio plua quam debuitaddicit. Sedis qui incaute ligna percutitet proximumexstinguit,ad tres neccsse est urbes fugiat, utin una earum defensus vivat ; quia si ad paenitentia lamenta conversus, in unitate sacramenti sub spe et charitate absconditur, reus perpeirati homicidii non tenetur. Eumque exstincli proximus et cum invenerit non occidit ; quia cum districtus judex venerit, qui sese nobis per θῖν Γὲθ nostr: consortium junxit, ab eo proculdubio culpae reatum non expetit, quem sub ejus venia (ides, spes, et charitas abscondit.

33 CAPUT XI (AL. XXII].

Quantum rector sacrz legis meditationibus esse debeat w:tentus.

Sed omne hoc rite a rectore agilur, si superna formidinis et dilectionis spiritu afflatus, studiose quotidie sacri eloquii precepta meditetur ; ut in 60 vim sollicitudinis, el erga ccelestem vitam provida circumspeclionis.quam humanae conversationisusus. indesinenter destruit, divine admonitionis verba restaurent ; et qui ad vetustatem vite per societatem secularium ducitur,ad amorem semper spiritalis pa- trie compunctionis(g) aspiratione renovetur. Vulde namque inter humana verba cor defluit; cumque indubitanter constet quod externis occupationum

D tumultibus impulsum a semetipso corruat, studere

incessabiliter debet, ut per eruditionis studium re- surgal. Hinc estenim quod prilatum gregi discipu- lum Paulus admonet, dicens : Dum venio attende lectioni (1 Tim, 1v, 13). Hiac David ait : Quomodo dilexi legem tuam, Domine, tota die meditatio mea est (Ps. cxv, 97). Hine Moysi Duminus de portanda arca precepit, dicens ; Facies quatuor circulos au-

id) Tres Gemel. et primus Aud., fugerit manum.

(e) Al., fugiat, ut est in trib. Gemet.

(/) Corb. cum Norm., manum fugit.

(g) Carnot. tertius, asperitate renovetur. Longip. revocetur.

49 REGUL/E PASTORALIS LIBER, — PARS TERTIA. 50

reos, quos pones per quatuor arca angulos, faciesque À Qui semper erunt in circulis, nec unquam eztrahentur vectes de lignis sethim,et operies auro,inducesque per αὖ eis.Quia nimirum necesse est ut qui ad ofücium - circulos qui »unt in arca lateribus, ut portetur in ei$ — predicationis excubanl,a sacre lectionis studio non qui semper erunt in circulis,nec unquam extrahentur — recedant. Ad hoc namque vectes esse in circulis ab eis (Exod. xxv, 12,seg.). Quid per arcam,nisisan- — semper jübentur,ut cum portari arcam opportuni- cta Ecclesia figuratur ? Cui quatuorcirculi aurei per — tas exigit, de intromittendis vectibus portandi tar- quator angulos jubentur adjugi, quia in eo quod ditas nulla generetur : quia videlicel cum spiritale per quatuor mundi partes dilatata tenditur, $4 pro- aliquid a subditis Pastor inquiritur, ignominiosum euldudio quatuor sancli Evangelii libris accincla — valdeest si tunc querat discere, cum quaestionem predicatur. Vectesque de lignis sethim fiunt, qui — debet enodare. Sed circulis vectes inhereant, ut eisdemad portandum circulisinseruniur;quiafortes — doctores seinper in euis cordibuseloquia sacra me- perseverantesque doctores velut imputribilia ligna — ditantes, testamenti arcam sine mora elevent, si quaerendisunt,quiinstructionisacrorum voluminum ^ quidquid necesse est, protinus docent. Unde bene semper inbzrentes, sancte Ecclesie unitatem de- — primus pastor Ecclesie pastores ceteros adinonet, nuntient,et quasi(a)intromissi circulisarcam portent. — dicens : Parali semper ad. salis[actionem omni pos- Vectibus quippearcam portare,est bonis doctoribus & centi vos. rationem de ea (c) que in vobis esl spe sanciam Ecclesiam ad rudes (5)infidelium mentes ^ (| petr, ni, 15). Ac si aperte dicat : Ut ad portan- predicando deducere. Qui auro quoque jubentur — dam arcam nulla mora prepediat, vectea a circulig operiri, ut dum sermone aliis ineonant, ipsi etiam nunquani recedant.

vite splendore fulgescant. De quibus apte subditur:

(a) Ita Trec., Laud.,Gemet., etc. In Editis,intro- (b) Carnot. secundus, fidelium. giiss5is, contra sacre Scripture sensum. (c) Trec., Theod. et Corb., que in vobis est spes.

4 TERTIA PARS

QUALITER RECTOR BENE ViVENS DEBEAT DOCERE ET ADMONERE SUBDITOS

PROLOGUS [4l., cap. XXIII. C CAPUT PRIMUM [4]. XXIV].

Quia igitur qualis essedebeat pastor ostendimus, — Quanta debel esse diversitas ín arte. praedicationis. nunc qualiter doceat demonstremus.Ut enim longe Aliter namque admonendi sunt viri, atque aliter ante nos reverendzs memori: Gregorius (b) Nazian- — femine. zenus edocuit (Orat. 4), non una eademque cunciis Aliter juvenes, aliter senes. exhortatio congruit, quia nec cunetos par morum Aliter inopes, aliter locupletes. qualitas astringit, Sepe namque aliis officiunt,qua Aliter leti, aliter tristes. aliis prosunt. Quia e* plerumque herbe que haec Aliter subditi, aliter prelati. animalia nutriunt, alia occidunt ; et lenis sibilus Aliter servi, aliter dotnini. equos mitigat, catuios instigal. EL medicamentum Aliter hujus mundi sapientes, aliter hebetes.

*- quod hune morbum imminuit, alteri vires jungil ; Aliter impudentes, aliter verecundi. el panisquivitam fortium roborat, parvulorum necat. Aliter protervi, aliter pusillanimes. Proqualitate igitur audientium formari debet sermo Aliter impatientes, aliter patientes. doctorum, ut et ad sua singulis congruat,et tamen ἃ Aliter benevoli, aliter invidi. communis edificationis arle nunquam recedat.Quid Aliter simplices, aliter impuri. enim sunt intenta mentes auditorum, nisi ut ita D Aliter incolumes, aliter egri. dixerim,quadam in cilhara tensiones strate chor- Aliter qui flagella inetuunt, et propterea innocen-

darum ? quas tangendi artifez, ut non sibimetipsi — ter 885 vivunt ; aliter qui sic in iniquitate durue- dissimile canticum faciat,dissimiliter polsat.Etid- ^ runi, ut neque per flagella corrigantur.

cireochorde consonam modulationem reddunt,quia Aliter nimis taciti, aliter multiloquio vacantes. uno quidem piectro,sed nonuno impulau feriuntur. Aliter pigri, aliter precipilee.

Uode et doctor quisque, ut in una cunctos virtute Aliter mansueti, aliter iracundi.

charitatis edificet, ex una doctrina, non una ea- Aliter humiles, aliter elati.

demque exhortatione tangere corda audientiuin Aliter pertinaces, aliter inconstantes.

debet. Aliter gule, dediti aliter abstinentes.

(u) In Trec., Corb. et plur, vet. Mss., hic titulus — secundus. Cap. 20. abest, et que sequuntur caput 23 componunt. In (b) Trec. et Corb., Nazanzenus. Longip. legitur : Explicit liber primus, incipit liber

91

Miter qui sua miserigorditer tribuunt, aliter qui A

aliena rapere contendunt.

Aliter (a) qui nec aliena rapiunt, neo sua largiun- tur : aliter qui et ea qua habent tribuuat,et tamen aliena repere non desigtunt.

Aliter discordes, aliter pacati.

Aliter seminantes jurgia, aliter pacifici.

Aliter qui sacre legis verba non intelligunt recte; aliter qui recte quidem intelligunt, sed hec humi- liter non loquuntur.

Aliter qui cum digne predicare valeant, pra ni- mia humilitate formidaat: aliter quos a pradica- tione imperfectio vel etas prohibet, et tamen pre- cipitatio impellit.

Aliter qui in hoc quod temporaliter appetunt,pro- sperantur; aliterquieaquidem qu: mundi sunt con- cupiscunt, sed tamen adversitaiis labore fatirantur,

Aliter conjugiia obligati, aliter ἃ conjugii nexi- bus liberi.

(^) Aliter admiationem carnis experti,aliter igno- rantes.

Aliter qui peocata deplorant operum, aliter qui cogitationum.

Aliter qui commissa plangunt, neo lamen dese- ruat ; aliter qui deserunt, nec tamen plangunt.

Aliter qui illicita que faciunt, etiam laudaut ; ali- ter qui accusant prava, nec tamen devitant.

Aliter qui repentina concupiscentia euporantur, atque aliter qui in culpa ex consilio ligantur.

Aliter qui licet minima, crebro tamen illicita fa- ciunt ; aliter qui se a parviscustodiunt, sed aliquan- do (c) in gravioribus demerguntur.

Aliter qui bona neo inchoant, aliter qui inchoata minime consummant.

Aliter qui mala occulte agunt, et bona publice ; aliter qui bona que faciunt abscondunt, et tamen quibusdam factis publice mala de se opinari per- mittunt.

(d) Sed quid utilitatis est, quod cuncta hac col- lecta numeratiione transcurriimus, si non etiam ad- monitionis modos per singula, quanta possumus brevitate, pandamus (e).

(4L, c. XXIV] (Admonitio 4.) (/) Aliter igitur ad-

monendi suat viri, utque aliter femine, quia illis .

graviora, istis vero injungenia sunt leviora,ut illos magna exerceant, islas autem levia demulcendo convertant.

(a) Corb., qvi aliena appetunt. Vulgati habent ap- petunt, pro rapiunt.

(^) Editi, aliter peccatorum. carnís conscii, aliter ígnari. Quod nullus ex Mss. nostris exhibet.

(c) Trec. et Corb., tn gravibus.

(1) Ab his verbis usque ad hao, admonitio 1,nihil leyiturin Corb. praeter capitum hujusce partistertice et quarte que admonitionibus subjunguntur sum- imaria. Mox sequitur : Incipit liber secundus. Hoc in Cod. libee Reg. Post.in duos tantua libros divi- ditur. Eadem est partitio trium Gemet. et Longip. In Treo., nulla est distinctio vcl librorum vel par- tiutn.

(c) Hic in Vulgatis attexitur : De his igitur omnibus a principali sumentes exordium, lalius ex ordine per

SANCT[| GREGORII MAGNI

dà

[4l.; c. XXV.] (Admonitio 2.) Aliter admonendi sunt juvenes,alque alitersenes,quia illos plerumque severitas admonitionis ad profectum dirigit ; istos vero ad meliora opera 86 deprecatio blanda com- ponit. Scriptum quippe est ; Seniorem me tncrepa- veris, sed obsecra ul patrem (I Tim. v, 1).

CAPUT It (Al. XXVI). Quomodo admonendi sint inopes et divites.

(Admonitio 3.) Aliter admonendi sunt inopes, at- que aliter locupietes ; illis namque offerre consola- tionis solatium conira tribulationem, istis vero inferre metum contra elutionem debemus. Inopi quippea Domino per prophetam dicitur: Noli timere, quía non confunideris (1sai. Lvti, 4). Cui non longe post blandiens, dicit: Paupercula tempestate convulsa (!bid., 11). Rursumque hanc consolatur, dicens : Elegi te in camino paupertatis (Ibid., xcvi, 10). At contra Paulus discipulo de divitibus dicit ; Divitibug hujus saeculi przcipenon superbe sapere, neque :perarg in incerlo divitiarum suarum (1 Tim. vi, 17).Ubi no- tandum valde est, quod humilitatis doctor memo- riam divitum faciens non ait, Roga, sed Pracipe, quia etsi impendenda est pietas infirmitati, honor tamen non debetur elationi. Talibus ergo rectum quod dieitur, tanto rectius jubetur.quanto et in re- bus transitoriisaltitudine cogitationis intumescunt. De his in Evangelio Dominus dicit : Vae robis divi- libus, qui habetis consolationem vestram (Luc. v1,24). Quia enim qus sunt eterna gaudia nesciunt,ex pre- gentis vite abundantia consolantur. Olfferenda est

C ergo eis consolatio, quos caminus paupertatis ex-

coquit ; atque illis inferendus est timor, quos con- golatio glorie temporalis extollit ; ut et illi discant quia divitias quas (g) non conspiciunt possident,et isti cognoscant quiaeasquasconspiciunt nequaquam tenere possunt.Plerumque tamen perso"arum ordi- nem permulat qualitas morum,ut sit dives humilis, git pauper elatus. Unde mox pre.ilcantislingua cum audientis debet vita comnonl.ut tanto districtius (A) in paupereelationem fería!, (7) qusnto eam necillata paupertas inclinat ; et tanto lenius humilitatem di- vitum mulceat, quanto eos nec abundantia que sublevat, exaltat.

Nonnunquam tamen etiam superbus dives exhor- tationis blandimento placandus est,quia et plerum-

D que dura vulnera per lenia fomenta moliescunt, et

síngula disseramus. Assumentum est in Mss. Anglic. et nostris ignotum. Aliunde vero inutileest post ista verba : Sed quid. utililalis, etc., que in Trecensi et al. excepto Corb. leguntur.

(f) In Trec. et al. Mss. cap. 21. οἱ sio deinceps, sinyulas adn;onitiones pro singulis capitibus com- putando. .

(9) Sic legendum ex Mss. Trec., Carn., Val. Cl., Theodor:c., Bellov.. Gemet., etc., non,qvas »on con- cupiscunt,ut est in Gilot. et aliis poster. Editis.Paulo post, iidem Excusi, omnibus Mss. invitis, quas concupiscunt.

(^) Carn. secundus, in pauperis elationem [erveat.

(i) Laud., quanto eum tumor elalionis infestat, ncc illata paupertas inclínat.

83 REGUL/£ PASTORALIS LIBER. — PARS TERTIA. 54

furorinsanorum sepe ad salutem medico blandiente A flunt, sed (b) conspersionibus existunt. Quibus pro-

reducitur ;cumque eisin dulcedinecondescenditur, languor insanim mitigalur. Neque enim negligenter intuendum est, quad cum Saulem spiritus adversus invaderet, apprehensa David cithars, ejus vesaniam sedabat Πἰ Reg. xvii, 10). Quid. enim per Saulem, nisi elatio potentum ; et quid per David ianuitur, nisi humilisvita sanctorum ? Cum ergo Saul ab im- mundo s,iritu arripitur, David canente, ejus vesa- nia temperatur; quia cum sensus potenlum per elationem in furorem vertitur, dignum est ut ad salutem mentis quasi dulcedine cithare, locutionis nostre tranquillitate revocetur. Aliquando autem eum hujus seculi potentes arguuntur, prius per quasdam similitudines velut 84 de alieno negotio requirendi sunt; et cum rectam sgenlentiam quasi in alterum protulerint, tunc modiscongruentibua de proprio reata feriendi sunt; ut mens temporali po- tentia tumida contra corripientem nequaquam se erigat, quae suo sibi judicio superbis corvicem cal- eat ; et in nulla aui defensione se exerceat, quam senteniia proprii oris ligat. Hiacest enim quod Na- than propheta arguere regem venerat, et quasi de causa pauperis contra divitem judicium quearrebat [11 Reg. xu, 4, 5, seq.) ; ut prius rex sententiam die ceret, et reatum suum postmodum audiret, quale- nus nequaquam justitie contradicere, quam ipae in se protulisset. Vir itaque sanctus et peccatorem considerans et regem, miro ordine audacem reum prius per confessionem ligarestuduil, etpostmodum per invectionem secare. Celavit paululum (a) quem

lecto intimandum est quod quedam vitia quibusdam oonspersionibus juxta sunt. Habentenim leti ex pro- pinquo luxuriam, tristeg iram. Unde necesse est ut nongolum quisque consideret quod ex conspersione sustinet, sed etiam quod ez vicino deterius perurget; nedum nequaquam pugnat cortra hocquod tolerat, ei quoque aquose liberu:n mestimat, vitiosuccumbat. CAPUT IV (Al. XXVIII]. Quomodo admonendi subditi el praelati.

(Admonitio 5.) Aliter admonendi sunl subditi, at- que aliter prelati. Illos ne subjectio conterat, istoa ne locus superior extoliat. Illi ne minus que juben- tur impleant, isti ne plus justo jubeant (c) que com- pleantur. Illi nt humiliter subjaceant, isti ut tempe- ranter presint. Nam quod intelligi et figuraliter potest, illig dicitur ; Filii, obedile parentibus vestris in Domini ; istis vero precipitur : Et patrcs, nolite ad iracundiam provocare filios vestros (Coloss. 1, 90, 21). Illi 88 discant quomodo ante (d) occulti arbi- tri oculos 804 interiora componant, isti quomodo etiam oouiniesis sibi exempla bene vivendi exte» rius prebeant.

Scire etenim prelati debent (t1, 4. 5, c. Praecipue, p. scire prelati), quia si perversa unquam perpe- trant, (e) tot mortibus digni sun!, quot ad subditos 8008 perditionis exemplatrausmittunt. Unde necesge est ut tanto se cautius ἃ culpa oustodiant, quanto per prava que faciunt, non soli moriuntur [f sed aliorum animarum, quag pravia exemplis destruxe- runt,rei sunt]. Undeadmoneudisuntilli; ne distric-

quzsivit, sed percussit repentequem tenuit. Pigrius C tius puniantursi absoluti reperiri nequiverintsaltem,

enim fortasse incideret, si ab ipso sermonis exordio aperte culpam ferire voluisset ; sed premissa simi- litudine, eam quam occultabat exacuit iaorepatio- nem. Ad egrum roedicus venerat, secandum vul- nus videbat, sed de patientia egri dubitabat. Aba- condit igitur ferrum medloinale sub veste, quod eduetum subito fixit in vulnere, ut secantem gla- dium sentiret eger antequam cerneret, ne si ante cerneret, sentire recusaret. CAPUT III (AI. XXVII.) Quomodo aimonendi leti et (rísies,

' Admonitio 4.) Aliter sdmonendi sunt leti, atque aliter tristes. Letis videlicet inferenda sunl tristia qua eequunturex supplicio; tristibus vero inferenda

de se: isli ne de aubditorum erratibusjudicentur, eliamsi ee jam de se securos inveniunt. Illi ut tanto circa so aollicitius vivant, quantoeosaliena curanon implicat ; isti vero ut sic aliorum curag expleant,qua- tenga et suas agere non desistani,etsic jn propria sollioitudine fervean!, ut & commissorum custodia minime torpescant.lllienim sibimet vacanti dicitur; Vadead [ormicam, o piger, εἰ considera vías ejus, et disce sapientiam (Proverb. v1, 6). Iste autem terribi« liter admonetur,cum dicitur: Fili mi, sí spoponderis proamiíco (uo, defizisti apud ec(raneum manum (uam, el illaqueatus es verbisorisiui, el captus propriis ser- monibus (Ibid., 1). $pondere namque pro amico, est alienam animar in periculo 808 conversationis aoci-

sunt eta quie promittuntur ex regno. Discant leti ἢ pere.Unde etapud extraneum manus defigitur, quia

ex minarum asperitate quod timeant ; audiant tri- etes premiorum gaudia de quibus presumant. Illis quippe dicitur : Vae vobís qui ridelis nunc, quoniam flebitis (Luc. v1, 25) ; isti vero eodem megistro do- cente audiunt : Iterum videbo vos, el gaudebit cor ve- strum, et gaudium vestrum nemo tollet a vobis (Joan. 1vi, 22). Nonnulli autem leti vel tristes non robus

(a) In Excusis, quod quaesivit. Omnes Mas. nostri, quem, optimo sensu.

«δὲ Per conspersionem Gregorius intelligit hio et alibi indolem, naturam, corporis et anime tempe- rationem et habitum, ut satis liquet. Vide iníra, eap. 38, juxts recent. Kdit. 3, οἱ 61 in Mss.

apud curam sollicitudinis quie ante deerat, meni li- gatur. Verbis verooris suiillaqueatusest, so propriis sermonibuacaptus ; quiadum commississibi cogitur bona dicere, ipsum priug necesse est quee dixerit cu- gtodire. Illaqueatur igitur verbisoris sui, dum ratio- ne exigente constringilur, neejusvitaad aliud quain admonet relaxetur. Unde apud districtum judicem

(c) Laud. et Corb., quam compleantur.

(d) Laud. et Treoc., occulti arbitris.

(e) Gemet. ac plur., tot tormentis.

(/) Curent hac parenthesi Trec., Corb., Laud. Eet in Gemeticensibus et in primo Aud.

55

SANCTI GREGORII MAGNI

56

cogitur tanta in opere exsolvere, quantaeum constat A prepositos conceptam in corde malitiam usque ad

aliis voce precepisse. Ubi et bene mox exhortatio subditur, ut dicatur : Fac ergo quod dico, fili mi, el temetipsum libera,quia incidisti in manus proximi tui : discurre, festina, suscila amicum tuum ; ne dederis somnum oculis tuis, nec dormitent palpebraetuz (Prov. vi, 3). Quisquis enim ad vivendum aliis in exemplo praeponitur, non solum ut ipse vigilet, sed etiam ut amicum suscitetadmonetur. Et namque vigilare be- ne vivendo non sufficit, ei non etillum cui preest, a peccati torpore disjungit. Bene autem dicitur : Ne dederis somnum oculis tuis, nec dormitent palpebrze tua (Ibid., 4). Somnum quippe oculis dare, est inten- tione cessante, subditorum curam omnino negligere. Palpebree vero dormitant, cum cozitationes nostre ea qua in subditis arguenda cognoscuot, pigredine de- primente dissimulant. Plene enim dormire, est com- missorum acta nec scire, nec corrigere. Non autem dormire, sed dormiltare est, quae quidem reprehen- denda sunt cognoscere, sed lamen propter mentis tae- dium dignis ea increpationibus non emendare. Dor- mitando vero oculus ad plenissimum somnum duci- tur, quia dum plerumque qui preest malum quod co- gnoscit non resecal, ad hoc quandoque negligentiae sue merito pervenit, ut quod a subjectis delinquitur, nec agnoscat. :

Admonendi sunt itaque qui presunt, ut per 89 circumspectionis studium oculos pervigiles intus et incireuitu habeant, et cceli animalia fieri conten- dant. (Ezech. 1, 18). Ostensa quippe ccli animalia in circuitu et intus oculis plena describuntur (Apoc. iv, 6). Dignum quippe estut cuncti qui presunt intus at- quein circuitu oculos habeant, quatenuset interuo judici in semetipsis placere studeant, et exempla vi- te exterius prebentes, ea etiam que in aliis sunt corrigenda deprehendant.

Admonendisunt subditi, ne prepositorum suorum vitam temere judicent, si quid eos fortasse agere re- prehensibiliter vident;neunde mala recte redarguunt, inde per elationisimpulsum in profundiora mergan- tur. Ad monendi sunt, ne cum culpas prepositorum considerant, contra eos audaciores flant, sed sic ai qua valde sunt eorum prava, apud semetipsos dijudi- cent, ut tamen divino timore constricti ferre sub eis jugum reverentie noa recusent. Quod melius osten- dimus,si David factum ad medium deducamus(/ fteg.

opera miseri odoris extendere, et cogitata apud se noxia faclis exterioribus exsequendo monstrare.

' Quem tamen David ferire metuit, quia pie subd4ito-

rum mentes 80 omni se peste obtreoctationis absti- nentes, prepositorum vitam nullolinguzgladio per- culiunt, eliam cum deimperfectione reprehendunt. Qui elsi quando pro infirmitate sese abstinere vix possunt, (a) uLextremaquadain atque exteriora pra- positorum mala, sed tamen humiliter loquantur, quasi oram chlamidis silenter incidunt ; quia videlicet dum prelate dignitati saltem innoxieel latenter de- rogant, quasi regis superpositi (b) vestem fcedant, sed tamen ad semetipsos redeuntseque vehementis- sime vel de tenuissima verbi laceratione reprehen- dunt. Unde bene et illiz scriptuin est : Post hzc Da- vid percussit cor suum, co quol abscidissel oram chlamidis Saul (Ibid., 6). Factaquippe preposilorum oris gladio ferienda non sunt, etiatn cum recte re- prehendenda judicantur. Si quando vero contra eos vel in minimis lingua labitur, necesse est ut per af- flictionem ponitenti& cor prematur ; quatenus ad semetipsum redeat, et cum praposit» potestati de- liquerit, ejus contra se judicium a quo sibi prelata est perhorrescat. Nam cum prepositisdelinquimus, ejus ordinationi qui eos nobis pretulit obviamus. Unde Moyses quoque cum contra se et Aaron con- queri populum cognovisset, ait : Nos enim quid su- mus? Nec contra nos est inurmur vestrum, sed contra Dominum (Exod. xvi, 8). 40 CAPUT V (Al. XXIX].

C Quomodo admonendi servi el domini.

(Admonitio 6.) Aliter adimonendisunt servi, atque aliter domini, Servi scilicet, ut in se semper humi- litatem conditionis aspiciant ; domini vero, ut nature sua qua equaliter sunt cum servis conditi, memo- riam uon amittant. Serviadmonendisuntne dominos despiciant, ne Deum offendant si ordinationi illius superbiendo contradicunt; domini quoque admo- nendi sunt, quiacontra Deum demunere ejus super- biunt, si eos quos perconditionem tenent eubditos, equales sibi per nature consortium non agnoscunt, Isti admonendisunt ut sciant se servos esse domino- rum :illiadmonendi sunt ut cognoscant se conservos esse servorum. Istis namque dicitur : Servi, obedite dominis carnalibus (Coloss. 11, 22). Et rursum : Qui-

xxiv,4, 464.). Saul quippe perseoutor, cum ad pur- ἢ cunque sunt (c) sub jugo servi, dominos suos omni ho-

gandum ventrem speluncum fuisset ingressus, illic cum viris suis David inerat, qui jam tamlongo tem- pore persecutionisejus malatolerabat. Cumque eum viri sui &d feriendum Saul accenderent, fregit eos responsionibus, quia manum mittere in christum Domini non deberet. Qui tamen occulte surrexit, et oram chlamydis ejus abscidit. Quid enim per Saul, nisi mali rectores; quid por David, nisi boni subditi designantur?saul igiturventrem purgare, est pravos

a) Corb., Laud., Longip., u£ non extrema.

b) Vuigati, vestem secant; potius ex conjectura quam ex Mss., qui omnes contradicunt.

(c) Carnot. secundus, sub jugo servitutis.

nore dignos arbitrentur (1Tim. νι, 1); illigautem dici- tur : Et vos domini eadem facite. illis, remiltenles minas, scientes quod et illorum et vester Dominus est in calis (Ephes. vi, 2). CAPUT VI (Av. XXX]. Quomodo admonendi sapientes et hebetes.

(Admonitio 7.) Aliter admonendi sunt sapientes hujus szculi, atque aliter hebetes. Sapientes quippe admonendi sunt, ut(d)amittantscire quz sciunt: ho-

(d)Sic legere cogunt Mss. Trec., Carnotenses, Val Cl., duo Gemet. vel., duo Aud. Editi habent, ut sciant amiLtere, quibus favet Cod. Belvac. In tertio Gemet. legitur, ne amittant scire.

51 REGULJE PASTORALIS LIBER. — PARS TERTIA. 98

betes quoque admonendi sunt,ut appetantscire que A quentes Galatas aperte Paulus increpat, dicens :

nesciunt.In illis hoc primum destruendum est,quod ee sapientes arbitrantur ; in istis jam ediflcandum est quidquid de auperna sapientia cognoscitur, quia dum ininime superbiunt,quasi ad suscipiendum zdi- ficium corda paraverunt.Cumillis]uborandum est,ut sapientius atulti fiant, stultam sapientiam deserant, sapientem Dei stultitiam discant; istis vero predi- candum est,ut ub eaque putatur stultitia, ad veram sapientiam vicinius transeant.lllis namque dicitur : Si quis videlur inler vos sapiens esse in hoc saeculo, sluitus fial, ut sil sapiens (1 Cor. 11, 48) ; istis vero dicitur : Non mulli sapientes secundum carnem (Ibid., 1,22). Et rursum : Qua stulta sunt. mundi elegit Deus, ui confundat sapientes (1bid., 27). lllos plerumque ratiocinationisargumenta,istos nonnunquar: melius exempla convertunt. Illis nimirum prodest, ut in suis allegationibus victi jaceant ; istis vero aliquando sufficit ut laudabilia aliorum facta cognoscant. Unde et magister egregius, sapientibus et insipientibus debitor (Rom. 1, 14), cum Hebreorum quosdam sa- pientes, quosdam vero etiam tardiores admoneret, illis de completione Testamenti Veteris loquens,eo- rcm aapientiam argumento superavit,dicens : Quod enim anliquatur et senescit,prope interitum est(Hebr. virt,13).Cum vero solisexemplis quosdam trahendos cerneret,in eadem Epistola adjunxit : Sancti ludibria et verbera experti insuper et vinculaetcarceres,lapídati sunt, secti sunt,Centati sunt, in occisione gladii mortui sunt (lbid., xi, 36, 37). Et rursum : Mementote prz- positorum vestrorum ,qui vobis locuti sunt verbum Dei, quorum inluentes exitum conversationis, imitamini fi- dem (Ibid. xii, 7) ; quatenus et illos victrix ratio frangeret, et istos ad mejora conscendere imitatio blanda suaderet. 41 CAPUT VII (Al. XXXI.] Quomodo admonendi impudentes et verecundi.

! Ad monilio 8). Aliter admonendi sunt impudentes, atque aliter verecundi.1llos namque ab impudentiae vitio non nisi increpatio dura compescit ; istos au- tem plerumquead melius exhortatio modesta com- ponit. llli se delinquere nesciunt, nisi etiam a pluribus increpentur ; istis plerumque ad conversio- nem sufficit quod eis doctor mala sua saltem leniter ad memoriam reducit.Illos melius corrigit qui inve- beodo reprehendit ; istis sutem major profectus ad- ducitur,si hoc quod in eis reprehenditur quasi ex latere tangatur.Impudentem quippe Judeorum ple- bem Dominus aperte increpaas, ait : Frons mulieris meretricis facla est Libi,noluisti erubescere (Jerem. 111, 3:. EL rursum verecundantem retovet, dicens : Con- [usionis adolescenti tug oblivisceris, el opprobrii vi- duitatis tug non recordaberis, quia dominabitur tui qui fecu te (Isai. 11v, 4). Impudenter quoque delin-

(4) Corb., detergeret. Legendum delegeret, prop- ter untithesim curn veluret ; sicque legitur in Trec., Gemiet., Aud., etc., omisso epitheto dura.

(^) Rotho:may. et Longip., ia proprio vitio confun- duniur.

vc) Mirum quantum hic discrepent Mas. Corb. et

0 insensati Galalee, qui vos fascínavit (Galat. ni, 1)? Et rursum : Sic stulti estis, ul cum spiritu caperilis, nunc carne consummamini (I»id. 3)? Culpas vero ve- recundantium quasi compatiensreprehendit,dicens: Gavisus sum in Domino vehementer, quoniam tandem aliquando refloruislis pro me sentire sicul et sentieba- lis ; occupal i enim erutis (Philipp. 1v, 10) ; ut et illo- rum culpas increpatio dura (a) detegeret, et horum negligentiam m;oll'or sermo velaret. | CAPUT VIII (Al. XXXII]. Quomodo admonendi prolérvi el pusillanimes.

(Admo^itio 9). Aliter admonendi sunt protervi, alque aliter pusillanimes. Illi enim dum valde de se priesumunt, exprobrando cieteros dedignantur; isti autem dum nimisinfirmitatis su: sunt conscii, ple- rumque in desperationem caJunt. Illi singulariter summa estimant cuncta que agunt, isti vehemen- ter despecta putant esse que faciunt, et idcirco in desperatione franguntur. Subtiliter ilaque ab ar- guente discutienda sunt opera prolervorum, ut in quo Bibi placent, ostendanturquia Deo displicent.

Tunc enim protervos melius corrigimus, cum ea qua bene egisse se credunt, male actamonstramus ; ut unde adepta gloria creditur,inde utilis subsequa- tur confusio. Nonnunquam vero cum se vitium pro- tervie minimeperpetrarecognoscunt,compendiosius ad correctionem veniunt,si alterius culpe manifestio- ris ex latere requisite (5) improperioconfunduntur; ul ex eo quod defendere nequeunt, cognoscant se tenere improbe quod defendunt. Unde cum proterve

C Paulus Corinthios adversum se invicem videret in-

flatos,ut alius Pauli,alius Apollo, alius Cepha, alius Cbristi esse se diceret (1 Cor. 1, 12 ; 111, 4), incestus culpam in medium deduxit, que apud eos et perpe- trata fuerat, et incorrecta remanebat,dicens : Audi- tur inler vos fornicatio, et talis fornicatio, qualis nec inler gentes, ila ut. uxorem palris quis habeat. Et vos inflati estis, el non magis luctum habuistis, tt tolleretur de medio 490 vesirum qui hoc opus. [ecil (1 Cor. v, 1, 2). Ac si aperle dicat : Quid vos (c) per proterviam, hujus vel illius dicitis, qui per dis- solutionem negligentie,nullius vos esse monstratis?

At contra, pusillanimes aptius ad iter bene agendi reducimus, si quedam illorum bona ex latere requi- ramus,ut dum in eis aliareprehendendocorripimus,

j) alia amplectendo laudemus,qualenus eorum teneri-

tudinem laus audita nutriat, quam culpa increpata castigat.Plerumque autem utilius apud illos proflci- mus, 8i et eorum bene gesta memorarmus. Et siqua ab eis inordinate gesta eunt, non jam tanquam per- petrata corripinius, sed quasi adhuc ne perpetrari debeant prohibemus, ut et illa que approbamus, illatus favor augeat,et contra ea qua reprehendimus Belv. habent, quid vos prolervia. Duo priores Gemet. quid vos prolerviam. Prior Cernot. οἱ Land., qvid vos hujus prolervium. Tertius Carnot., RHothomnag., primus Aud., Lyr., Longip., tertius Gemcet., quid vos prolervi. Lectionis nostre, qus est Cod. rec. et vulgatoruim, patet sensus.

59 SANCTI GRRGORII MAGNI 60

magis apud pusillenimes exbortatio verecunda con- A — Per hoc quoque impatientie vitium plerumque

valescat. Unde idem Paulus cum Thessalqnicencesg in accepta predicatione perdurantes,quasi de vicino mundi termino quadam cognosceret pusillanimitate turbatos,prius in eis que fortia prospicit laudat, et caute monendo postmodum que infirma sunt robo- rat. Ait enim : Graliías agere debemus Deo semper pro vobis,fralres, ita ut dignum esl,quonium supercrescit fides vestra, el abundat charilas uniuscujusque ves- trum in invicem ; ila ut et nos. ipsi in vobis glorie- mur in ecclesiis Dei, pro patientia vestra el fide (Il Thess. 1, 9, 4).

Qui cum blanda hiec vite eorum praeconia pro- misisset, paulo post eubdidit, dicens : Ttogamus au- tem vos, [ralres, per adventum Domini noslri Jesu Christi, et nostre congregationis in ipsum, ul non cito movcaminia vesiro sensu, neque lerreamini,nceque per spiritum, neque per sermonem, meque per epistolum tanquam per nos missa, quasi insleb. dies Domini (Ibid. 11, 1). Egit enim verus dootor, ut prius au- dirent laudati quod recognosacerent, el postmo- dum quod exhortati sequerentur ; quatenus eorum mentem ne admonitio eubjuncta concuteret, laus premissa solidaret ; οἱ qui commotos eos vicini finis suspicione cognoverat, non ;am redarguebat motos, sed quasi trangacta nescieng, adhue com- moveri probihebat ; ut dum de («) ipsa levitate motionis predicatori suo se incognites crederent, tanto reprehensibiles fieri, quanto et cognosci ab illo formidarent. | CAPUT ΙΧ (AI. XXXIII).

Quomodo admonendi sint impalientes et patientes.

(ddmonítio 10). Aliter admonendi sunt impatien- tes, atque aliter patientes. Dicendum namque est impatientibus quia dum refrenare spiritum negli- gunt,per multa etiam quenon appetunt iniquitatum abrupta rapiuntur, quia videlicet mentem impellit furor quo non trahit desiderium ; et agit commota velut nesciens, unde posi doleat sciens. Dicendum quoque impatientibus,quia dum motionis impuleu precipites,quedam velut alienati peragunt,yix malo BU8 postquam fuerint perpetrata cognoscunt. Qui dum perturbationi sus minime obsistunt, etiamsi qua a setranquilla mente fuerant bene gesta oonfun- dunt,et improviso 48 impulsu destruunt, quidquid forsitan diu labore provido construxerunt.Ipsa nam-

mentem arrogantie culpa transflzit ; quia dum des- piciin mundo hoc quisque non patitur, bona si qua sibi occulta sunt,ostentareconatur;atque sic per im- patientiam usque ad arrogantiam ducitur ; dumque ferre despectionem non potest, detegendo semetip- sum in ostentalionegloriatur. Unde scriptum est : Melior est patiens arrogante (Eccle. vi11, 9). Quia vide- licet eligit patiens quaelibet mala perpeti quam per ostenltationis vitium bona sua occulta cognosci. At contra eligit arrogans bona de se vel falso jactari, ne mala possit vel minima perpeti. Quia igitur cum pa- tientia relinquitur,etiam bona reliqua que jam gesta sunt destruuntur, recte ad Ezechielem in altari Dei fieri fossa precipitur, ut in ea videlicet superposita holocausta serventur (Exch. xri, 13).Si enim ín al- teri fossa non esset,omne quod in eo sacrificium re- periret,superveniens aura dispergeret, Quid vero ac- cipimus altare Dei,nisi animam justi, qu& quot bona egerit, tot super 80 ante ejus oculos sacrificia impo- nit ? Quid autem est altarig fossa, nisi bonorum pa- tientia, que dum mentem ad adversa toleranda hu- miliat, quasi more fovee hanc inimo positam de- monstrat ? Fossa ergo in altari flat, nesuperpositum sacrificium aura dispergat : id est, electorum mens patientiam custodiat, ne commota vento impatien- tie, et hoc quod bene operala est amittat. Bene au- tem hac eadem fossa unius cubiti esee monstretur (lbid.);quia nimirum si patientia non deseritur, uni- latis mensura servatur.Unde et Paulus ait : Invicem onera vestra porlale, el sic adimplebitis legem Christi (Galat.vi,2). Lex quippe Christi est charitas unitatis, quam aoli perficiunt, qui nec cum gravsntur exce- dunt.Audiant impatientes quod scriptum est : Melior est patiens viro [orli, et qui dominatur animo suo, expugnatore urbium (Prov. xvi, 32). Minor enim est victoria urbium, quis exlra sunt que subiguntur ; valde autem (5) majus est quod per patientiam vinci - tur, quia ipse ἃ se animus superatur, et semetipsum eibimetipsi subjicit, quando eum patientia inlra se (c) fÍrenare compellit. Audiant impatientes quod ele- ctis suig Veritas dicit : In patientiu pestra possidebitis animas vestras (Luc. xxi, 19). Sic enim conditi mi- rabiliter sumus, ut ratio animam, et anima posei- deat corpus. Jus vero anima» ἃ curporis possessione repellitur,si non prius anima a ratione possidetur.

que qua mater eet omnium custosque virlutum,per D Custodem igitur condilionis nostre patientiam Do»

impatienlie vitium virtus amittitur charitatis.Scri- ptum quippe est : Charitas patiens esl (1 Cor. xin, 4). Igitur oum minime est patiens,charitaa non est. Per hoc quoque impatientie vitium ipsa virtutum nutrix doctrina dissipatur. Scriptum namque est : Doclrina viri per palientiam noscitur (Prov. xix, 11). Tanto ergo quisque minus ostenditur doctus, quanto mi- nus convincitur patiens. Neque enim potest veraci- ter bona dicendo impeudere, οἱ vivendo nescit aquanimiter aliena mala toterare.

(a) Tertius Carn., lev. monilionis. Belv., lev. movilionis. Laud., levitale motionis,

minus esse monstravit, qui in ipsa nos possidere nosmetipsos docuit.Quanta ergo sil impatientia cul- pa cognoscimus, per quam et hoo ipsum amittimug possidere quod sumus.Audiantimpatientes quod per Salomonem rureum dieitur: Tolum 44 spiritum suum profert stulius,sapiens aulem di[Jerl et reservat in posterum (Prov, xx1ix,41). Impatientia quippe im- pellente agitur ut totus foras spiritus proferatur ; quem idcirco perturbatio citius ejicit,quia nulla inte- riusdisciplinasapientie circumcludit.Sapiens autem

(b) Duo priores Gem., melíus est. (c) Laud., Belv., Carnot. secundus, frenari.

61 REGUL/E PASTORALIS8 LIBBH. — PARS TERTIA. 3

differt et reservat in posterum. L:seus enim, In Α tumelias audiunt,nullo dolore pulsentur, et sic pa-

presens se ulcisci non desiderat, quia etiam tole- rans parci optat, sed tamen juste (a) vindicari om- nia extremo judicio non ignorat.

At conira admonendi sunt patientes, no in eo quod exterius portant, interius doleant, ne tantes virtutis sacrificium quod integrum foras immo- lant, intus malitiae peste eorrumpant ; et eum ab hominibus non agnoscitur, sed tamen sub divina examinatione pecoatur, tanto deterior culpa dolo- ris fiat, quanto sibi ante homines virtutis speciem vindicat.

Dicendum itaque est patientibus, ut studeant dili- gere quos s.bi necesse est tolerare ; ne ei patientiam dilectio non sequatur,in deteriorem culpam odii vir-

tua ostensa veriatur.Unde Paulus cum diceret : Cha- ἢ

ritas patiens esl, illico adjunxit : Benigna est (I Cor. xi1,1); videlicet ostendens quia quos ex patientia lolerst, amare etiam ex benignitate non cessat. Unde idem doctor egregius eum patientiam disci- pulis euaderet, dicens : Omnis amaritudo, et ira, et indignatio, et clamor, et blasphemia tollatur a vobis (Ephes. 1v, 31), quasi cunctis exterius jam bene con- positis ad interiora convertitur, dum subjungit: Cum omni malitia (ibid.) ; quia nimirum frustra indigna. tio,clamor et blasphemia ab exterioribus tollitur, si in interioribus vitiorum mater malitia dominatur ; et incassum foras nequitia ex ramis inciditur,(/) si sur- rectura multiiplicius intus inradice servatur. Unde et per semetipsam Veritas dicit: Diligile inimicos vesiros, bencfacile his qui oderunl vos, el orate pro persequentibus el. calumnianrtibus vos (Luc. vi, 27). Virtus itaque est coram hominibus, adversarios to- lerare ; sed virtus coram Deo, diligere ; quia hoc so- lum Deun sacrificium acoipit,quod ante ejus oculos in altari boni operis lamma charitatis incendit.Hiuo est quod rursum quibusdam patientibus,nectamen diligentibus dicit: Quid aulem vides feslucam in oculo fratris lui, et trabem ín oculo tuo mon vides (Matlh.vit, 3: Luc. vi, 41)? Periurbatio (c) quippe impatientie festuca est ; malitia vero in corde, trabes in oculo. Illam namque aura tentationis agitat, hanc autem consummata nequitiu pene immobiliter portat.Recte vero illic subjungitur: Aypocrita, ejice prinum tra- bem da oculo tuo, et tunc videbis ejicere festucam de oculo fratris (ui (ibid.). Ac si dicatur menti iniqua

interius dolenti, et sanctam se exterius per patien- D

tiam demonstranti: Prius a te molem malítie exeunte, et tunc alios de irapatientie levitate re- prehende, ne dum non studes sin.ulationem vin- cere, pejus tibi sit aliena prava tolerare.

Evenire etiam plerumque patientibus solet ut eo quidein tempore quo vel adversa patiuntur, vel con-

a; Primus et terlius Carnot., judicari.

ib) Trec., Laud., Rothom., Lyr., duo priores Gc- nm et., si surreplurga.

(c; Primus Carnot., impalienlibus.

(4j Carn.primus,bello non perdid:t.Melius in ceete- ria Mas. , pzrdidit, hoo est victus tuit, succubuit, a proposito excidit. Eodem sensu sepe usurpatur ab-

tientíam exhibeant, ut cus'odire etiam cordis in- nocentiam non omittant ; sed cum post paululum heo ipsaque pertulerint, ad memoriam revocant, igne 8e doloris inflammant, argumenta ultionis in- quirunt,et mansueludinem quam lolerantes hahue- runt,retractantes in malitiam vertuntQuibus citiusa prediocante guccurritur,ei qua sit 45 hujus permu- tationis causa pandatur. Cullidus namque adverea- rius bellum contra duos movet, unum videlicet in- flammans ut contumelias prior inferat,alterum pro- vocans ut contumelias lesus reddat.Sed plerumque dum Lujus jam victor est qui injuriam persuasus irrogat,sb illo vincitur qui illatam sibi equanimiter portat.Unius ergo victor quem commovendo 80" gavit, tota contra alterum virtute se erigit, eumque obsistentem fortiter et vincentem dolet ; quem quia commovere in ipsa contumeliarum jaculatione non potuit,ab aperto certamine interim quiescens, et se- ereta suggestione cogitationem lacescens, aptum deceptionis tempus inquirit.Quia enim publico bello (d) perdidit,ad exercendasocculte insidias exardes- eit.Quletis namque tempore jam ad victoris animum redit,et vel rerum damma, aut injuriarum jacula ad memoriam reducit, cunclaque qua sibi illata aunt, vehementer exaggerans, intolerabilia ostendit ; tan- toque mentem moerore conturbat, ut plerumque vir patiens illa se equanimiter tolerasse post victoriam captivus erubescat, seque non reddidisse contume- lias doleat,et deteriora rependere,si occasio prebea- lur,quzrat.Quibus ergo isti sunt similes,nisi his qui per fortitudinem in campo victores sunt,sed per ne- gligentiam postmodum intra urbis claustra capiun- tur? Quibus sunt similes,nisi iis quos irruens gravis languor & vita non subtrahit, sed lenlter veniens (e) recidiva febris occidit? Admonendi sunt igitur patientes, ut cor post victoriam muniant, ut hostem publieo bello superatum insidiarl (/) mcniis mentis intendant; ut languorem plus (9) reserpentem ti- meant, ne hostis callidus eo in deceptione post- modum majori exsultatione gaudeat, quo illa du-

dum conira se rigida colla victorum calcat.

CAPUT X [Al. XXXIV].

Quomodo admonendi benecoli et invidi. (Admonitio 11.) Aliter admonendi sunt benevoli, atque aliter invidi. Admonendi namque sunt bene- voli, ut sic alienis bonis congaudeant, quatenus ha- bere propria concupiscant. Sio proximorum facta di- ligendo laudent, ut ea etiam imitando multiplicent, e si in hoc presentis vita statio ad certamen alie- num devoti fautores, sed pigri spectatores assistant, eo post certamen sine bravio remaneant,quo nunc in certamine non laborant; et tune eorum palmasatfli- golute verbum hoc,ut in pref. Moral., c. n, lib.

xxxni num. 1, necnon praefat. ad lib. xxvii.

(e) Longip., rediviva febris.

(/) 1n Gemel, : post correctionem,insidiari in ejus

snentibus. (g) Rothom , Lyr. et tree Gemet., repetenlem.

63

SANCTI GREGORII MAGNI 64

cti respiciant, in quorum nunc laboribus otiosi per- À vehementer, et concidit vullusejus (Genes. v, 4). Li-

durant. Valde quippe peccamus, si aliena bene gesta non diligimus. Sed nil mercedis agimus, ei ea quae diligimus, in quantum possumus non imitamur.Di- cendum itaque est benevolis, quia si imitari bona minime festinant qua laudantesapprobant, sic eis virtutum sanctitas sicut stultis spectatoribus ludi- crarum artium vanitas placet. Illi namque auriga- rum et histrionum gesta (a) favoribus efferunt, nec tamen tales esse desiderant,quales illos congpiciunt esse quos laudant. Mirantur eos placila egisse, sed tamen devitantsimiliter placere. Dicendum est 46 benevolis ut cum proximorum facla conspiciunt, ad suum cor redeani, et de alienis actibus non presumant; ne bona laudent, οἱ agere recusent. Gravius quippe extrema ultione feriendi sunt, qui- bus placuit quod imitari noluerunt.

Admonendi sunt invidi,ut perpendant quante ce- cilatis sunt, qui alieno provectu deficiunt, aliena (b)exsultatione contabescunt. Quante infelicitatis Bunt,qui melioratione proximideteriores (iunt ; dum- que augmenta aliene prosperitalis aspiciunt, apud eemetipsos anxie afflicti,cordis sui peste moriuntur. Quid istis infelicius,quos dum conspecta felicitas af- ficit,poena nequiores reddit? Aliorum vero bona quae habere non possunt, si diligerent, sua facerent. Sic quippe sunt universi consistentesin fide,sicul inulta membra uno in corpore : que per oíficiam quidem diversa suut, sed eo quo sibi vicissim congruunt, unum fiunt.Unde fit ut pes per oculum videat,et per pedes oculi gradiantur ; ori auditus aurium serviat, et ad usum suum auribus oris lingua concurrat ; suf- fragetur venter manibus, ventri operentur manus. In ipsa igitur corporis positione accipimus,quod in Rctione servemus.Nimis itaque turpe est non iinitari quod eumus.Nostra sunt nimirum, quas elsi imituri non possumus, amamus in aliis ; et amantium fiunt queque amantur in nobis.Hinc ergo pensent invidi, charitas quante virtutia est, que alieni laboris opera,nosira sine labore facit. Dicendum itaque cst invidis, quia Gum se a livore minime custodiunt,in antiquam versuti hostis nequitiam demerguutur. De illo namquescriptui est: Invidia autein. diaboli mors iniravit in orbem terrarum | (Sap. 11, 24). Quia enim ipse caelum perdidit, condito hoc homini invi- dit,et damnationem suam perditus adhuc alios per- dendo cumulavit. Admonendi sunt invidi ut cugno- scant quantis lapsibus euccrescentie ruinis subja- ceant, quia dum livorem a corde non projiciunt, ad &periasoperum nequitiasdevolvuntur.NisienimCain invidissetacceptam fratris hostia: ,minine pervenis- set ad exstinguendam vitam. Unde scriptum est : Et respexit Dominus ad Abel et ad munera ejus ; ad Cain vero el ad munera ejus non respexil.Iratusque est Cain

(a) Rothom. et Lyr., laudibus.

(ὁ) 1ta Trec., Laud., Belvac., tres Carnot., Theod. et duo priores Gemet., quibus concinunt vet. Ed. In Gilot. et recentioribus ley. exaltatione.

(c) Duo priores Gem., tentavit. In Trec. et cate- ris, amputavit, quos, licet egre, sequimur.

vor itaqve sacrificii,fratricidii seminarium fuit.Nam quem meliorem se esse doluit, ne utcunque esset (c) am putavit.Dicendum est invidis quia dum se ista intrinsecus peste consumunt, etiam quidquid in se aliud boni habere videntur interimunt. Unde scrip- tum est : Fila carnium sanilas cordis, putredo ossium invidia (Prov.xiv, 30). Quid enim per carnes nisi in- firna quadam ac tenera, et quid per ossa nisi fortia acta signantur ? Et plerumque contingit ut quidam cum cordis innocentia in nonnullis suis actibus in- firmi videantur, quidam vero 781} quedam ante hu- inanos oculos robusta exerceant, sed tanien erge aliorumbonaintus invidiie pestilentiatabescant.Bene ergo dicitur : Vila carnium sanitas cordis ; quia si mentis innocentia custoditur, etiam si qua foris in- firna sunt quandoque roborantur. 47 Et recte illic subditur : Putredo ossium tnvidia,quia per livoris vi- tium ante Dei oculos pereunt etiam que humanis oculis fortia videntur. Ossa quippe per invidiam putrescere, est quedam etium robusta deperire. CAPUT XI [At. XXXV]. Quomodo admonendi simplices et versipelles.

(Admonitio 12.) Aliter admonendi sunt simplices, atque aliter impuri. Laudandi sunt simplices quod studeant nunquam falsa dicere,sed ad monendi sunt ut noverint nonnunquam vera reticere. Sicut enim semper dicentem (d) falsitas lesit, ita nonnunquam quibusdam audita vera nocuerunt.Unde coram dis- cipulis Dominus locutionem suam silentio tempe- rans,ait: Multa habeo vobis dicere,sed tunc non potestis illa portare (Joan. xvi, 12). Admonendi sunt igitur simplices, ut sicut fallaciam eemper utiliter vitant, ita veritatrem semper utiliter proferant. Admonendi sunt ut simplicilalis bono prudentiam adjungant, quatenus sic securitatem desimplicitate possideant, ut circumspectionem prudentie non &mittant.Hino namque per doctorem gentium dicitur : Volo vos sa- pientes esse in bono, simplices aulem. in malo (Rom. xvi, 19). Hinc electos suos per semetipsam Veritas &dmonet,dicens : Estote prudentes sicut serpentes, et simplices sicul columbae (Matth. x,16). Quia videlicet in electorum cordibus debet et siniplicitatem co- Jumbo astutia serpentis acuere, et serpentis astu- tiam columbewe simplicitas temperare, quatenus nec seducti (e) per prudentiam calleant, nec ab

D intellectus studio ex simplicitate torpescant.

At contra admonendi sunt impuri,ut quum gravis sit, quem cum culpa sustinent, duplicitatis labor agnoscant. Dum enim deprehendi metuunt, semper improbas defensiones querunt, semper pavidis sus- picionibus agitantur.Nil autem est ad defendendum puritate tutius,nil ad dicendum veritate facilius.Nam dum (/) fallaciam suamtueri cogitur,duro cor labore

(d) lidem Gemet., lacessit.

(e) Corb., Carnot., Belv., Rothom., primus Aud., Lyr., per prudentiam novi calleant. Longip., per prwl. nova cal, Sequimur Trec., Gemet., etc.

(f) Excusi,ante Guss. ,falsit«tem,reluctantibus Mss. Anglic., Trec., Norm., etc. lbid., in Guss.et pleris-

65 REGUL/E PASTORALIS LIBER. — PARS TERTIA. 66

fatigatur.Hinc namque scriptum est: Labor labiorum A sermocinari dicitur ; quia de supernis mysteriis

ipsorum operiet eos (Psal. cxxxix, 10). Qui enim (a) nunc implet, tunc operit, quia cujus nunc animum per blandam inquietadinem exerit,tunc per asperam retributionem premit. Hinc per Jeremiam dieitur: Docuerunt linguam suam loqui mendacium, ut inique agereni laboraverunt (Jerem.ix,5). Ac si aperte dice- retur:Qui amici esse veritatis sine laboré poterant, ut peccent laborant ; cumque vivere simpliciter re- nuunt,laboribus (b) ex zunt ut moriantur.Nam ple- rumque in culpa deprehensi, dum quales sint (c) co- gnosci refugiunt,sese sub fallacie velamine abscon- durt,et hoc quod peccant, quodque j1m aperte cer- Ditar,excusare moliuntur ; ita ut sepeis qui eorum culpas corriperestudet,aspersa falsitatis nebulis so- ductus,pene amisisse se videat quod deeis jam cer- tum tenebat. Unde recta subJudee specie per pro- phetam contra pezcantem animam excueantemque se,dicitur : [bi habuit foveam ericius (1sat. xxxiv, 15). Ericii quippe nomine impure mentis sesequecallide defendentis duplicitas designatur; quia videlicet eri- cius cum appreheaditur,ejus et 48 caput cernitur,et pedes videntur,et corpus omneconspicitur ;sed mox ut apprehensus fuerit, semetipsum in (d) sphersm colligit, pedes introrsus subtrahit, caput abscondit, et intra tenentis manus totum simul ami!titur,quod totum simul ante videbatur. Sic nimirum,sic im- pure mentes sunt, cum in suigexcessibus compre- henduntur.Caput enim ericii cernitur, quia quo ini- tio ad culpam peccator accesserit videtur. Pedes eri- cii conspiciuntur, quia quibus vestigiis nequitia sit perpetrata cognoscitur, et. tamen adductis repente excusationibus impura mens introrsus pedes colli- git, quia cuncta iniquitalis sue vestigia abscondit. Caputsubtrahit, quia miris defensionibus nec in- choasse se malum aliquod ostendit. Et quasi spliera in manu tenentis remanet, quia is qui corripit, cuncta que jam cognoverat subito amittens,involu- tum intra conscientiam peccatorem tenet; et qui totum jam deprehendendo viderat, lergiversatione prave defensionis illusus totum pariter ignorat.Fo- veam ergo habet ericius in reprobis, quia (e) mali- tiose mentis duplicatassese iatra ee colligens abs- condit in tenebris defensionis.

Audiant impuri quod scriptum est : Qui. ambulat :impliciler, ambulut confidenter (Prov. x9). Fiducia quippe magne securitatis est simplicitas actionis.Au- diant quod sapientis ore dicitur: Spíritus sanctus di- sciplina effugiet fictum (Sap. 1, 5). Audiant quod Scriptura rursum teste perhibetur : Cum stiplicibus sermocinatio ejus (Prov. 111, 32). Deo enim sermoci- nari,est per iilustrationein sua presentie humanis mentibus arcana revelare. Cum simplicibus igitur

que Excusis, conulur vel conantur, pro cogitur, quod babes in Corb., 'l'rec., Laud., etc.

(a) Quinque Anglic., tunc tmplicat, nullo ex no- stris consentiente.

(b) Corb., Belv. et secundus Carn., exiguntur ; pequimur Trec. et ceteros.

(c) Trec., Carnot. et Belvaoc., cognoscere fugiunt.

illorum mentes radio suc visitationis illuminat, quos nulla umbra duplicitatis obscurat. Est autem speciale duplicium malum, quia dum perversa et duplici actione ceteros fallunt, quasi prestantius ceteris prudentes se esse gloriantur ; et quia districtionem retributionis non conaiderant,de dam- nis euis miseri exsultant. Audiant autem quomodo super illos propheta Sophonias vim divine animad- versionis intendat,dicens : Eccedies Domini venit ma- gnus el horribilis, diesirze dies illa, dies tenebrarum εἰ caliginis, dies nebulz et turbinis, dies tube et clan- goris super ommces civitates munitas,et super omnes an- gulosexcelsos (Soph.1,44,15). Quid enim percivitateg munitas exprimitur, nisi suspect:e mentes et fallaci semper defensicne circumdatie, qua quoties earum culpa corripitur, veritatis ad se jacula non admit- tunt ? Et quid per excelsos angulos (duplex quippe semper est in angulis paries) nisi impura corda signantur? que dum veritatis simplicitatem fu- giunt, ad semetipsa quodammodo duplicitatis per- versitate replicantur,et,quod est deterius, apud co- gitationes suas in fustu prudenti, ex ipsa se culpa impuritatis extollunt. Dies igitur Domini vindicta alque animadversionis plenasupercivitates munitas eL super excelsos angulos venit,quia iraextremi judi- cii humana corda et defensionibus contra veritatem clausa destruit, et duplicitatibus involuta dissolvit, Tunc enim munite civitates cadunt, quia mentes Deo (f) impenetrate damnabuntur. 49 Tunc excelsi anguli corruunt, quia corda qua se per impuritatis prudentiam erigunt,oer justitiae sententiam proster- nuntur. CAPUT XII [Al. XXXVIJ. Quomodo admonendi sunt incolumes et agri.

(Admonitio 13). Aliter admonendi sunt incolumes, atque aliter egri.Admonendi sunt incolumes, ut sa- lutem corporis exerceant ad salutem mentis ; nesi accepte incolumitatis gratiam ad usumnequitie in- clinent, dono deteriores fiant; et eo postmodum supplieia graviora mereantur,quo nunc largioribus bonie Dei male uti non metuunt. Admonendi sunt incolumes, ne opportunitatem salutis in perpetuum promerende despiciant.Scriptum namque est : Ecce nunc tempus acceptabile, ecce. nunc dies salutis (II Cor. v1, 2). Admonendi sunt ne placere Deo si cum possunt noluerint, cum voluerint sero non possint. Hino eat enim quod eos post sapientia deserit, quos prius diutius renuentes vocavit, dicens: Vocavi, et renuistis ; ezteudi manum meam, et non fuil qui aspi- ceret ; despexistis omne consilium meum, et increpalio- nes meas neglexistis ; ego quoque in interitu vestro ri- debo, et subsannabocum vobis quod Limebatis advene-

(d) Trec., Bellov. et alii vetust., speram. Sic scri- bi spheram inantiquioribus Codd.jam observavimus.

e) Primus Carnot., malitiosa ens duplicata.

in Ita Trec., Rothom.etal. Norm. In tertio Gernot legitur, mpunitentes. Ia omnibus fere Editis , suspe- ciae.

ΟἹ SANCTI GREGORII MAGNI 68

ril (Prov. 1,24,seq.). Et rursum : Tunc. invocabunk. (Σ rursum scriptum est: Fili mi noli negligere discip'i-

me, et nou exaudiam ; mane consurgent, et non inve- nient me(Ibid. 23). Salus itaque corporis quando ad bene operandur accepta despicitur,quantisit mane- ris amissa sentitur. Et infructuose ad ultimum qus»- ritur,que congruo concessa tempore utiliter non ha- betur.Unde bene per Salomonem rursum dicitur : Ne desalienis honorem luum, et annos tuos crudeli ; ne forle impleantur extranei viribus tuis,el labores tui sint in domo aliena, δὲ gemas in novissimis, quando consumpseris carnes eL corpustuum (ibid. v, 9, scq.). Qui namque alieni anobissunt,nisi malignispiritus, quia coleatis sunt patria sorte separati ? Quis vero honor nosterest, nisi quia in luteis corporibus con- diti, ad Conditoris tamen nostri sumus imaginem et

similitudinem creati ? Vel quis aliuscrudelis est,nis, B

ille angelus apostata,qui et semetipsum pomna mor- tis superbiendo perculit,et inferre morte in hutnano generi etiam perditus non pepercit? Honoremitaquo suum alienis dat,qui ad Dei imaginem elsimilitudi- nem conditus,vitee sue tempora (a)malignorum spi- rituum voluptatibus administrat. Annos etiam suos crudeli tradit, qui ad voluntatem: male dominantis adversarii accepta vivendi spatia expendit.Ubi bene subditur : Ne forte impleantur extranei viribus tuis,et labores tui sint in domo uliena.Quisquis enim per ac- ceptam valetudinem corporis, per tributam sibi sa- pientiam mentis,non exercendis virtutibus,sed per- petrandis vitiis elaborat, nequaquam auis viribus suam domum, sed extraneorum habitacula, id est immundorum spirituum facta multiplicat,nimirum vel luxuriando, vel superbiendo agens, ut etiam se adito, perditorum numerus crescat. Bene autem subditur : Et gemas in novissimis, quando consunpse - ris carnes el corpus tuum. Plerumque enim accepta $9 sulus carnis per vitia (P)expenditur; sed cum re- pente eubtrahitur,cum molestiis caro atteritur,cum jam egredi anima urgetur, diu male habita quasi ad bene vivendum salusamissa requiritur.Et tunc ge- m;unt hominesquod Deo servire noluerunt, quando damna negligentia sue recuperare serviendo nequa- quam possunt.Unde alias dicitur: Cum occideret eos, tunc requirebant eum (Psal. 1xxvir, 34).

Atcontra admonendi sunt emeri, ut eose filios Dei gentiant,quo illos discipline flagella castigant. Nisi enim correctis haereditatem dare disponeret,erudire eos per molestias non curaret. Hinc namque ad Joan- nem Dominus per angelum dicit; Ego quos amo arguo et cast:go (Apoc. 111, 19; Prov. ni, 11). Hinc

(a) Gilot. et alii recen*., sensu ita fere postulante, malignorum spiritum voluntatibus; cum in vet. Bd, et in omnibus fere Mes. nostris, sc., Trec., Laud.; Belv., Corb., Carnot., duobus prioribus Gemet., exetet voluptat ibus.Malignorum spirituum voluptates appellat, quas illi suggerunt etofferunt. Paulo post habent etiam Laud., Corb., Belvac. et secundus Carnot., ad voluptatem ; secus Treo. et al. Per vo- luptatem intelligi quoque potest beneplacitum. Quod idem esse videtur cum voluntate.

(b) Secundus Carnot., extenditur.

(c) Extremam hujus versus partem non habent

nam Domíni,neque fatigeris cum abeo argueris. Quem enim diligit Dominus casligat, flagellat autem omnem filium quem recipit 'Hebr. xu, 5, 6). Hinc Psalmista ait : Mull: tribulationes justorum,(c) et de omnibus his liberavit eos Dominus(Psal. xxxni, 20). Hinc quo- que beatus Jcb in dolore exclamans, ait: Si justus [wero, non levabo capul,suluraius afflicitone et miseria (Job. x, 15). Dicendum est eziis, ut si ccelestem pa- Iriam, suam credunt, necessario in hac labores ve- lut in aliena patiantur. flinc est enim quod lapides exira tunsi sunt,ut in constructione templi Domini absque mallei sonitu ponerentur : quia videlicet nunc foris per flazella tundimur, ut intus (d)in templum Dei postmodum sine discipline percussione dispo- namur,quatenua quidquid in nobis est superfluum, modo percussio resecet, et tunc sola nos in edificio concordia charitatis liget. Admonendi sunt egri, ut cons'derent pro percipiendis terrenis hereditatibus quam dura carnales filios discipline flagella casti- gent. te) Que ergo nobis Jivine correptionis poena gravis est,perquam et nunquam amittenda haredi- tas percipitur,et semper mansura supplicia vitantur? llinc etenim Paulus ait : Putres quidem carnis nostrae habuimus eruditores,el reverebamur eos; (f)non mullo magis oblemperabimus patri. spiriluum, et vivemus ἢ Εἰ illi quidem in tempore paucorum dierum secundum voluntatem suam erudicbant nos ; hic autem. ad id quod ulile est in recipiendo sanclificationem ejus (Hebr. xu, 9, 10).

Admonendi suni egri, ut considerent quanta sa-

C lus cordis sit molestia corporalis, que ad cognitio-

nem sui mentem revocat, et quam plerumque salug abjicit, infirmitatis (g) meinoriam reformat, ut ani- mus qui extra sein elationem ducitur,cui sit condi- tioni subditus,ex percussa quam sustinet carne me- moretur.Quid recte per Balaam (si tamen vocem Dei subsequi obediendo voluisset) in ipsacjus itineris re- tardatione sigaatur (Num. xxn, 23 seq.) Dalaam namque pervenire ad propositum tendit, sed ejus votum animal cui praesidet prepedit. Prohibitione quippeimmora!aasinaangelum videt,quem humana mens non videt ; quia plerumque caro per molestias tarda flagello suo menti Deum indicat, quem mens ipsa carni presidens non videbat, ita ut anxietatem spiritus proficere in hoc mundo cupientis,velut iter

D tendentis impediat, donec ei invisibilem qui sibi ob-

viat innotescat. Unde et $t bene per Petrum dici- tur : Correptionem habuil sua vesaniz subjugale mu-

Treo., Gemeticenses, Val. Cl , Theod., aliique plur. et przstantissimi Ms.

(4 Laud., in templo.

(e! Carnot. primus, Quare ergo nobis.

(f) In Ed., nonne multo. Trec., Belvac., Carnot. et pl., eodem sensu, habent simpliciter, non. multo magis.

(g)Sic Trec., Carnotensesa et al. Editores omnea, legentes memoria, seneum corrupe*unt. Hic signi- ficatur molestiam corporis revocare memoriam in- firmitatis, quam plerumque abigit optima valetudo.

69 REGULJE PASTORALIS LIBER. — PARS TERTIA. 10

tum, quod in hominis voce loquens prohibuit prophelze A

insipieatiam (1I Petr.i, 15). Insanus quippe homo ἃ subjugali muto corripitur, quando elata mens hu- militatis bonum quod teaere debeat ab alflicta carne memoratur.Sed hujus correptionis donum idcirco Balaam non obtinuit, quia ad maledicendum per- gens,vocem,non mentem mutavit. Admonendi sunt mgri ut considerent quanti sit muneris molestia cor- poralis,qua et ad:nissa peccata diluil, et ea qui ad- mitti poterant compescit ; que sumpta ab exteriori- bus plagis,concussa menti poenitentia vulnera infli- git. Unde scriptum est: Livor vulneris abstergil mala, (a) e£ plaga in secrelioribus ventris (Prov.xx,30) Mala enim livor vulneris abstergit,quia flagellorum dolor vel cogitatas, vel perpetratas nequitias diluit. Solet vero veniris appellatione mens accipi ; quia sicut veater consumit escas, ita mens pertractando exco- quit curas. Quia enim venter inens dicitur, ea seu- tentia docetur qua scriptum est: Lucerna Domini spiraculum hoininis, qua investigal omnia. secreta ventris (ibid.) Ac si diceret: Divini alflatus illumi- nalio,cum in mentem hominis venerit, eam sibimet- ipsi illuminans ostendit, que ante Spiritus sancli adventum cogitationes pravas el portare poterat, οἱ pensare nesciebal, Livor ergo vulneris abstergit mala, et plage in secretioribus ventris; quia cum exterius percutimur, ad peccatorum nostrorum me- moriam taciti a/flictique revocamur, &atque ante oculos nostros cuncia qu& ἃ nobis sunt male gesta reducimus, et per hoc quod foris patimur, magis intus quod fecimus dolemus. Unde (it ut inter aperta vulnera corporis amplius nos abluat plaga secreta ventris, quia sanat, nequitias pravi operis oecultum vulnus doloris.

Admonendi sunt egri quatenus patientia virtutem servent,ut incessanter quanta Redemptor noster ab his quos creaverat,perlulit mala, considerent; quod iot abjecta conviciorum probra sustinuit ; quod de manu antiqui hostis captivorum an' mas quotidie ra- piens,resultanlium alapas accepit; quod aqua salutis nos diluens, a perfidozum sputis faciem non abscon- dit ; (b) quod advocationesua nos ab eternis suppli- ciis liberans, tacitus (lagella toleravit; quod inter angolorum ehoros perennes nobís honores tribuens, eolaphos periülit; quod ἃ peccatorum nos punctio- nibus sulvans,spiuiscaput supponere non recugavil ;

quod eterno nos dulcedine inebrians in siti eua fellis D

&uoritudinem accepit ; quod qui pro nobis Patrem, quamvis divinitale esset aequalis,adoravil, sub irri- sione adoratus tacuit ; quod vitam mortuis prepa- rans, usque ad mortem ipsevita pervenit.Cur itaque asperum creditur, ut a Deo homo toleret flagella pro malis, si tanta Deus ab hominibus pertulit mala pro bonis? Aut quis sana intelligentia de percussione sua ingratus exisla!, se ipse hino sine flagello non exiit, qui hic sine peccato vixit?

tice , 0t . D Aene o m Mai. Anglie. οἱ nostris,

CAPUT XIII [AI, XXXVII].

Quomodo admonendi qui flagella metuunt, et qui contemnunt,

(ddmonitio 14). Aliter admonendi sunt qui flagella metuunt, $2 et propterea innocenter vivunt ; atquo aliter admonendi sunt, qui sic in iniquitute durue- runt, ut neque per flagella corrigantur. Dicendum namque est flagella timentibus, ut et bona tempora- lia hequaquam pro magno desiderent, que adesse etiam pravis vident: et mala presentia nequaquam velut intolerabilia fuglant, quibus hic plerumque etiam bonos affici non ignorant. Admonendi sunt ut si malis veraciter carere desiderant, eterna euppli- cia perhorrescant,neque in hoc suppliclorumtimore . remaneant, sed ad amoris gratiam nutrimento cha- ritatis excrescant. Scriptum quippe est: Perfecla

À charitas foras mítizt timorem (I Joun. 1v, 18). Et rur-

sum scriptum est : Non accepistis spiritum servitutis ilerum in limore, sed spiritum adoptionis filiorum, in quo clamumus : Abba pater. (Rom. vut, 45). Unde id»m doctor iterum dicit : Ubi spiritus Domíni, ibl libertas (11 Cor. 1:11, 17). Sí ergo adhuc. à prava ac- tione formidata pana prohibet, profecto formidan- tis animum nulla spiritus libertas tenet.Nam si [os- nam non metuoeret,culpam proculdübio perpetraret. Ignorat itaque mens gratíam libertatis, quam ligat servitus timoris. Bona enim pro semetipsis amanda sunt,et non poenis compellentibus exeequenda.Nam qui propterea bona facit, quia tormentorum mala metuit,vult non esse quod metual, ut audenter illi- cita committat, Unde luce clarius constat quod co- ram Deo innocentia amittitur, ante cujus oculos desiderio peccatur.

At contra hi, quos ab iniquitatibus nec flagella compescunt, tanto ecriori invectione feríendi sunt, quanto majori insensibilitate duruerunt.Plerumque enim sine dedignatione dedignandi sunt,sine despe- ratio formidinem incutiat, et subjuncia admonitio δὴ spem redueat.Districte itaque contra illos divine sententie proferenda sunt, αἱ ad. cognitionem sui considerata eterna animadversione revocentur. Àu- diantenim in se impletum esse quod scriptum est : Si contuderis stullum in pila, quasi ptisanas ferienti desuper pilo, non au[cretur ab eo stultitia ejus (Prov. xxvit, 22). Contra hos propheta Domino conqueri- tur,dicens : Attrivisli eos, et renuerunt accipere disci- plinam (Jer. v, 8). Hinc. est quod Dominus dicit : Inter feci et perdidi populum istum,et tamen a viis suís non sunt reversi (Isai. ix, 13]. Hinc rursum ait: Po- pulus non est reversus ad percutientem se (Jer. xv, 6). Hinc voce flagellantium propheta conqueritur, di- 6608: Curavimus Babylonem el non cst sanata (Jer. Lt, 9). Babylon quippe curatur, neo tamen δὰ sani- latem reducitur,quando mens in prava actione con- fusa, verba correptionis audit, flagella correpüonis percipit,et tamen ad recta salutis itinera redite con-

uod vocatione sua. Signiücatur Chrietuw, | X doo

óanhes, &dvocatum apud patrem nos habere.

1

SANCTI GREGORII MAGNI

12

temnit. Hinc captivo Israelitico populo, nec tamen À reprehensoribus non videntur. Unde nonnunquam

ab iniquitate converso Dominus exprobrat, dicens: Versa est mihi domus Israel in. scoríam ; omnes isti as, et (a) slannum, et ferrum, el plumbum in. medio fornacis (Ezech. xxu, 18). Ac si aperte dicat: Pur- gare eos per ignem tribulationis volui, et argentum illos vel aurum fleri quaesivi, sed in fornace mibi in es, slannum, et ferrum, et plumbum versi sunt, quía non ad virtutem, sed ad vitiaetiam in tribula- tione proruperunt./Es quippe dum perculitur, am- plius metallis ceteris sonitum reddit. Qui igitur in percussione positus erumpit ad sonitum murmura- tionis,in es versus est $8 in medio fornacis. Stan- num vero cum ex artecomponitur, argenti speciem menlitur. Qui ergo simulationis vitio non caret in tribulatione, stannum factus est in fornace. Ferro autem utitur, qui vite proximi insidiatur. Ferrum itaque in fornace est qui nozendi malitiam non amit- tit in tribulatione.Plumbum quoque ceteris metallis est gravius. In fornace ergo plumbum invenitur, qui eic peccati sui pondere premitur, ut etiam in tribulatione positus (b)a terrenis desideriis non leve- tur. Ilino rursum scriptumest: Multo labore suda- tum est, el non exivit (c) de ea nimia rubigo ejus neque per ignem (Ezech. xxiv, 12). lgnem quippe nobis tri- bulationis admovet, (d) utin nobis rubiginem vitio- rum purget ; sed nec per ignem rubiginem aniitti- mus, quando et inter flagella vitio non caremus. Hinc Propheta iterum dicit : Frustra con[lavit confla- lor ; malitiz? eorum non sunt consumpta (Jer. v1, 29).

Sciendum vero est,quod nonnunquam cum inter flagellorum duritiam remanent incorrecti, dulci sunt admonitione mulcendi.Quos enim crnciamenta non corrigunt, nonnunquam ab iniquis actionibus lenia blandimenta compescunt ; quia et plerumque &egros, quos fortis (e) pigmentorum potio curare non valuit, ad salutem pristinam tepens aqua revo- cavit; et nonnulla vulnera que curari incisione nequeunt, fomentis olei sanantur. Et durus (f) ada- mas incisionem ferri minime recipit, sed leni hir. corum sanguine mollescit.

CAPUT XIV [41]. XXXVIII]. Quomodo admonendi taciturni et verbosi.

(Admonitio 15). Aliterad monendi sunt nimis taciti, atque aliter multiloquio vacantes.Insinuari namque nimis tacitia debet,quia dum quaedam vitia incaute . fugiunt,occulte deterioribus implicantur. Nam ssepe linguam quia immoderatius frenant,in cordegravius muliiloquium tolerant; ut eo plus cogitationes in mente ferveant,quo illas violenta custodia indiscret; eilentii angustat. Que plerumque tanto latio dif- fluunt,quanto se esse securius estimant,quia forisa

(a) Hie et infra semper legitur, s(agnum, in Trec., Corb. Laud. et Gemet.

(^) Gemet. aliique Norm. cum tertio Carnot., alernis desideriss non elevetur.

(c) Corb, de eo. Laud., de camino.

(d) Trec., Corb., Genet. et alii Norm., «£ in n05... purget.

(€) Carnot.primus,purgamentorum,quem sequere- murnisi Trec. etcreteri Mss, nos cogerent praeferre,

B

mens in superbiam extollitur,et quos loquentes au- dit, quasi infirmos despicit. Cumque os corporis claudit, quantum se vitiis superbiendo aperiat non agnoscit. Linguam etenim premit, mentem elevat ; et cum suam nequitiam minime considerat,tanto apud 86 cunctos liberius,quanto et secretius accusat. Ad- monendi sunt igitur nimis taciti, ut scire aollicite studeant, non solum quales foris ostendere, sed eliam quales se debeant intus exhibere, ut plus ex cogitationibus occultum judicium quam ex ser- monibus reprehensionem meluant proximorum, Scriptum namque est : Fili mi, attende sapientiam meam, et prudenliz mea inclina aurem tuam, ut cu- $todias cogitaliones (Prov. v, 1). Ni) quippe in ncbis est corde fugacius,quod a nobis loties recedit, quo- ties per pravas cogitationes defluit. Hinc etenim Psalmista ait : Cor meum dereliquit me (Ps. xxxix, 13). Hine ad semetipsum rediens, ait : Inveni servus uus cor suum ul oraret te (11 Beg. v,27). Cum ergo cogitatio per custodiam ὅ 4 restringitur, cor quod fugere consuevit invenitur.

Plerumque autem nimis taciti cum nonnulla in- justas patiuntur,eo in acriorem dolorem prodeunt, quo ea qua suslinent non loquuntur.Nam si illatas molestias tranquille lingua diceret, (9) a conscientia dolor emanaret. Vulnera enim clausa plus cruciant. Nam cum putredo qus interius fervet ejicitur, ad salutem dolor aperitur.Scire igitur debent,qui plus quam expedit tacent,ne inter molesta que tolerant, dum linguam tenent,vim doloris exaggerent. Admo- nendi suntenim ut ei proximossicutse diligunt, mi- nime illistaceant undeeosjuste reprehendunt.Vocis enim medicamine utrorumque saluti concurritur, dum et ab illo qui infert actio prava compescitur, et ab hoc qui sustinet doloris fervor vulnere aperto temperatur. Qui enim proximorum malarespiciunt, et tamen in silentio linguam premunt, quasi cons- pectis vulneribus usum medicaminis subtrahunt,et eo mortis &uctores flunt, quo virus quod poterant curare noluerunt. Lingua itaque discrete frenanda est, non insolubiliter obliganda. Scriptum namque est : Sapiens tacebit usque ad tempus (Eccli. xx, 7), ut nimirum cum opportunum considerat,postposita censura silentii, lo juendo qua congruunt, in usum se utilitatis itnpendat. Et rureum scriptum est: Tem-

D pus tacendi, et tempus loquendi (Eccle. πι, 7). Dis-

crete quippe vicissitudinum pensanda sunttempors, ne aut cum restringi lingua debet, per verba inuti- liter defluat ; aut cum loqui utiliter potest, scmetip- sam pigre restringat. Quod bene Psalmista conside- rans, dicit: Pone, Domine, custodiam ori meo, et

pigmentorum.

(f) Trec., duo priores Gemet. et vetust.,adamans ; ibid., pro recipit, Laud. habet minime non recipit, optimo sensu, sc., sdamas ne minimam quidem ferri incisionem patitur.

(g) Corb., Laud. Belvac.,secundus Carnot., mens a conscientig dolore aliena maneret. Belv. tamen et secundus Carnot. habent, manaret, pro mameret, errore amanuensis. Sequimur Trecensem et alios.

19

REGUL/& PASTORALIS LIBER. — PARS TERTIA.

74

estium circumslantiz labiis meis (Ps. cxy, 3). Non À Jacobus ait : Si quis pulat se religiosum esse no» re-

enim poni ori suo parietem, sed ostium petit, quod videlicet aperitur et clauditur. Unde ct nobis caute discendum est, quatenus os discretum et congruo tempore vox aperiat, et rursum congruo taciturnitas elaudat.

At contra admonendi sunt mulliloquio vacantes, ut vigilanteraspiciant a quanto rectitudinis statu de- pereunt, durp per multiplicia verba dilabuntur. Hu- manaetenim mensaque more (a) circumclusa ad su. periora colligitur, quia illud repetit unde descendit; et relaxata deperit, quia se per infima inutiliter spar- git. Quot enim supervacuis verbis a silentii sui cen- sura dissipatur, quasi totrivis extra se ducitur. Un-

de et redire interius ad sui cognitionem non sufficit, quia per multiloquium sparsa, a secreto se intima considerationis excludit. Totam vero se insidiantis hostis vulneribus detegit, quia nulla munitione cus- todie circumelndit. Unde scriptum est : Sicut urbs patens et absque muror 4m ambitu, ila vir qui non po- tesl in loquendo cohibere spiritum suum (Prov. xxv, 25:. Quia enim murum silentii non habet, patet ini- mici jaculis civitas mentis ; οἱ cum se per verba ex- tra semetipsam ejicit, apertam se adversario osten- dit. Quam tan!o ille sine labore superat, quanto et, ipsa qua» vincitur, contra semetipsam per multilo- quium pognat. Plerumque autem quia per quosdam gradus desi- diosa mens in lapsum casus impellitur, dum 55 otiosa cavere verba negligimus, ad noxia perveni- mas; ut prius loqui aliena libeat, postmodum detra- etionibus eorum vitam (5) de quibus loquitur mor- deat, ad extremum vero usque ad apertas lingua con- tomeliaserumpat.Hinc seminantur stimuli, oriuntur rix, accenduntur faces odiorum, pax exstinguitur cordiam. Unde bene per Salomonem dicitur : Qui di- millit aquam, caput est. jurgiorum (Prov. xvn, 14). Aquam quippe dimittere est linguam in fluxum elo- quii relaxare. Quo contra ín bona etiam parte ite- rum dicitur : Aqua profunda, verba ex ore viri (1bid., 1vii, &). Qui ero dimittit aquam, capat est jurgio- rum, quia qui linguam non refrenat, concordiam dissipat. Unde e diverso scriptum est : Qui imponit stulto silentium, iras mitigat (Ibid. xxvi, 10). Quod autem multiloquio quisque serviens, (c) rectitudinem justitiae tenere nequaquam possit, testatur Propheta,

[renans linguam suam, sed seducens cor suum, hujus vana esl religio (Juc. 1, 26). Hinc rursum ait : Sit om- nis homo velox αὐ audiendum, tardus autem ad lo- quendum ;Ioid., 19). Hinc iterum, lingue vim defi- niens., adjungit : Inquielum malum, plena veneno morlifero Jac. v1, 8). Hino per semetipsam nos Ve- ritas admonet, dicens : Omne verbum oliosum quod loculi fuerint homines, reddent de eo rationem in die judicii (Matth. xu, 35). Otiosum quippe verbum est, quoi aut ratione juste necessitatis, aut intentione pie utilitatis caret. Si ergo de otioso sermone ratio exigitur, pensemusque pona multiloquium maneat, in quo etiam per noxia verba pecoatur. CAPUT XV (Al. XXXIX]. Quomodo admonendi pigri el pracipites.

(Admonitio 16.) Aliter admonendi sunt pigri, at- que aliter precipites. Illi namque suadendi sunt, ne ageada bona, dum differunt, amittant ; isti vero ad- monend' sunt, ne dum bonorum tempue incaute fes- tinando preveniunt,eorum merita immutent. Pigris itaque intimandum est quod ssepe dum opportune agere que possumus nolumus, paulo post cum vo- lumusnon valemus. Ipsa quippe mentisdesidis dum congruo fervore noun accenditur, ἃ bonorum deside- rio funditus, convalescente furtim torpore mactatur. Unde aperte per Salomonem dieitur : Pigredo iinmit- tit soporem (Prov. xix, 15). Piger enim recte sentien- do quasi vigilat, quamvis nil operando torpescat, sed pigredo soporem imtinittere dicitur, quia paulisper etiam (d) recte sentiendi vigilantia amittitur, dum a bene operandi studio cessatur. Ubi recte subjungi- tur : Et anima dissolula esurtel (1bíd.). Nam quia se ad superiora stringendo non dirigit, neglectam se inferius per desideria expandit; et dum studiorum sublimium vigore non constringitur, cupiditatis infl- me (e) fame sauciatur ; ut quose perdisciplinam $6 ligare dissimulat, eo seesuriens per voluptatum de- sideria spargat. Hinc ab eodem rursus Salomone scribitur : In desideriis est omnis oliosus (Prov. xxt, 26). Hinc ipsa Veritate predicante (Matth. xu, 44, 45), uno quidem exeuute spiritu munda domus di- citur, sed multiplicius redeunte dum vacat occupa- tur. Plerumque piger dum necessaria agere negli- gil, quedam sibi difficilia opponit, quedam vero incaute formidat ; et dum quasi invenit quod velut

qui ait: Vir linguosus non dirigetur super terram D juste metuat, ostendit quod in otio quasi non injus-

(Ps. caxxix, 12). Hinc quoqne 8alomon iterum dicit : In multiloguio non deerit. peccatum (Prov. x, 19). Hino Isaias ait : Cultus justítize silentium (Is. xxxi, 17), videlicet indicans quia mentis justitia desolatur quando ab immoderata locutionenon parcitur. Hinc

(a) In Angl., agua more circumclusz. Stant pronos- tra lectione Trec., Belv., tres Carnot., Rothomag.

6 Laud., de quibus loquimur.

(c) Belv. et duo priores Carnot., serviens, línguam [renare noquíberit accidet ut rectudinem, eto.

(7) In Belv., Corb., Theod. εἰ duobus prioribus Carnot., recie sentiendo. Qua lectio ἃ recto sensu son abborret, modo sio legatur : quía paulisper

PATROL. LXXVII.

te torpescat. Cui recle per Salomonem dicitur : Pro- ter (rigus piger arare noluit ; mendicabit ergo aestate, el nou dabitur ei (Prov. xx, 4). Propter frigus quippe piger non arat, (f) dum desidie torpore constrictus, agere que debet bona dissimulat. Propter frigus pi-

etiam recle sentiendo vigilantia amitlilur. 8cilicet non sufficit recle sentire, niei bonum operemur, quo ne- glecto amittitur vigilantia. Alia lectio quam sequi- mur, est Trec., Gemet., etc.

(e) Laud. et primus Carnot., eup. infirma acumine sauc. Belv. et secundus Carn. habent etiam acumine, additis post saucialur, his verbis, vel fames augetur.

(0) Norm. et Carnot., dum desidía εἰ torp.

$3

15 ΒΑΝΟΤΙ GREGORII MAGNI 16

ger non arat, dum parva ex adverso mala metuit, A ipsis patiuntur irati. Nunnunquam vero, quod est

etoperari maxima preetermittit. Bene autem dicitur: Mendicabit zestate, et non dabitur ei. Qui enim nunc in bonis operibus non exsudat, cum sol judicii fer- ventior apparuerit, quia frustra regni aditum postu- lat, nil accipiens estate mendicat. Bene huic per eumdem Salomonem rursum dicitur : Qui observat ventum, non seminat ; et. qui considerat nubes, nun- quam metit (Eccle. xu, 4). Quid enim per ventum, nisi malignorum spirituum tentatio exprimitur ? Et quid per nubes que moventur a vento, nisi (a) adver- Sitates pravorum hominum designantur? A ventis videlicet impelluntur nubes, quia immundorum spi- rituum afflatu pravi excitantur homines. Qui ergo observat ventum, non seminat ; et qui considerat nubes, nunquam metit ; quia quisquis tentationem malignorum spirituum, quisquis persecutionem pra. vorum hominum metuit, nequenunc grana boniope- ris seminat, neque tunc manipulos sancte retribu- tionis secat.

Atcontra,precipitesdum bonorum actuum preve- niunt tempus, meritum pervertunt, et sepe in malis corruunt, dum bona minime discernunt. Qui nequa- quam qua quando agant inspiciunt, sed plerumque acta quia ita non debuerunt agere cognoscunt. Qui- bus sub auditoris specie recte apud (b) Salomonem dicitur : Fili, sine consilio nihil facias, et post faclum non panitebis (Eccli. xxxu, 24). Et rursum : Palbe- bro iua precedant gressus luos (Prov. iv, 25). Palpe- bre quippe gressus precedunt, cum operationem nostram consilia recta preveniunt. Qui cnim negli- git considerando previdere quod facit, gressus ten- dit, oculos claudit, pergendo iter conflcit, sed previ- dendo sibimetipsi non antecedit, atque idcirco citius corruit, quia quo pedem operis ponere debeat, per palpebram consilii non attendit.

CAPUT XVI [4]. XL). Quomodo admonendi mansueti οἱ iracundi.

(Admonitio 17.) Aliter admonendi sunt mansueti, atque aliter iracundi. Nunounquam enim mansueti cum presunt, vicinum et quasi juxta positum torpo- rem desidie patiuntur. Et plerumque nimia resolu- tione lenitatis, ultra quam necesseest vigorem dis- trictionis emolliunt. At contra iracundi cum regi- minum loca percipiunt, quoimpellente ira ina men.

gravius, ire sue stimulum justitie zelum putant. Et cum vitium virtus creditur, sine metu culpa cu- mulatur. Sepe ergo mansueti dissolutionis torpes- cunt tedio ; sepeiracundi rectitudinis falluntur ze, lo. Illorum itaque virtuti vitium latenter adjungitur ; his autem guum viliuin quasi virtus fervens videtur. Admonendi sunt igitur illi ut fugiant quod juxta ip- sos est, isti quod in ipsis est attendant; illi quud non habent dispcernant, (c) isti quod habent. Ample- ctantur mansueti sollicitudinem, damnent iracundi perturbationem. Admonendi sunt mansueli, ut ha- bere etiam emulationem justitie studeant ; admo- nendi sunt iracundi, ut emulationi quam se habere existimant, mansuetudinem subjungant. Idcirco namque Spiritus sanctus in columba nobis est et in igne monstratus, quía videlicet omnes quos implet, et columba simplicitate mansuetos, et igne zeli ar- dentes exhibet.

Nequaquam ergo sancto Spiritu plenus est, qui aut in tranquillitate mansuetudinis fervorem emu- lationis deserit, aut rursum in s&mulationis ardore virlutem mansuetudinis amittit. Quod fortasse me- lius ostendimus, si in medium Pauli magisterium proferamus, quiduobusdiscipuliset non diversa oha- ritate predilis, diversatamen adjutoria praedicationis impendit. Timotheum namque admonena,ait: Argue, Obsecra, increpa in omni palientia et doclriína (I1 Tim. Iv, 2). Titum quoque admonet dicens : Hzc loquere, et exhorlare, el argue cum omni imperio (Tit. ut, 15}. Quid est quod doctrinain suam tanta arte dispensat,

C (d) utin exhibenda hac, alteri imperium, alquealteri

patientiam proponat, nisi quod mansuetiorisspiritus Titum, et paulo ferventioris vidit esse Timotheum ? Illum per eemulationis studium inflammat, bunc per lenitatem patienti, temperat. Illi quod deest jungit, huic quod super est subtrahit. Illum stimulo impel- lere nititur, huno freno moderatur. Mugnus quippe suscepte Ecclesie colonus, alios palmites utcrescere debeant rigat ; alios cum plus justo crescere conspi- cit resecat, ne aut non crescendo non ferant fructus, &8ut, immoderate crescendo, quos protulerint amit- tant. Sed longe alia est ira que sub emulationis apecie subripit, alia que turbatum cor et sine justi- tie pretextu confundit. Illaenim in hoc quod debet inordinate extenditur, hrec autem semper in his que

tis vesaniam ὅ 3 devolvuntur, eo etiam subditorum ἢ non debet inflammatur. Sciendum quippeestquia in

vitam dissipata quielis tranquillitate confundunt. Quos cum furor agit in preceps, ignorant quid- quid irati faciunt, ignorant quidquid ἃ semet.

(a) Hoc est, adversantium pravorum impetus, et oppugnationes. De sensu vocis hujus apud Grego- rium, vide l. i1 Moral. n. 51.

» Hic sanctus Doctor libram Ecolesias!ici diserte Salomonitribuit, cujus auctorem sepe alibi appellat tantum quemdam sapientem. Vide l. vit Moral, n. 45; l. xx. n. 51; l. xxvii. n. 53; l. xaxin, n. 23. Infra, in admonitione 22, Salomon, juxta quosdam M:s. optime fidei, pronuntiatarscriptor hujus sacri libri. Consule ibidem notam a.

(c) Secundus Carn., Corb., Longip., Rothomag., Lyr. et terljus Gemet. : [5tí quod habent amplectantur.

hoc δὺ impatientibus iracundi differunt, quod illi ab aliis illata non tolerant, isti autem etiam quee tole- rentur important. Nam iracundisepe etiam (e) sede-

Mansueti per soliicitudinem torporem dammnent, ira- cundi perturbationem. lta etiam primus Carnot., ad- jecto ut, ante torporem. In Laud., Belv. et tertio Carnot. : [lli quid habenl discernant, isti quod non habent amplectantur. Mansueti per sollicitudinem orp. damnent. Duo priores Gemet. : Mansueti pro sollíci- tudine torp. damnent. Sequitur cum omnibus Edit. "Trecensem.

(d) Belv. et secundus Carn., ut ad ezhibenda hxc.

(e) Laud., dedignantes inseq. 'Testius Carnot., de- clinantes wt dedignantes inseq.

71

REGULAE PASTORALIS LIBER. — PARS TERTIA.

78

elinantesinsequuntur, rixae occasionem commovent, À sint eterna que appetun!, quam transitoria que

laboreconteationisgaudent; quostamen melius cor- rigimus, si in ipaa ire suecommotionedeclinamus. Perturbati quippe quid audiantignorant, sed ad se re- ducti tanto(a) liberius exhortaltionis verba recipiunt, quanto se tranquillius toleratos erubescunt. Menti autem furore ebrie, omne rectum quod dicitur, per- wersum videtur. Unde et Nabal ebrio culpam 58 soam Abigail laudabiliter tacuit, quam digesto vino laudabiliter dixit (| Reg. xxv, 37). Idcirco enim ma- lum quod fecerat, cognoscere potuit, quia hoc ebrius non audivit.

Cum vero ita iracundi alios impetunt, ut declinari omnDiao non possint, non aperta exprobratione, sed sub quadam sunt cautela reverentie parcendo fe- riendi. Quod melius ostendimus, si Abner factum ad medium deducamus. Hunc quippe cum Asael vi incaute precipitationis impeteret, scriptum est : Loculus est Abner ad Asael, dicens: Recede, noli me persequi, ne compellar confodere te in lerram. Qui audire contempsit, el noluil declinare. Percussit ergo eum Abner aversa hasta in inguine, el transfodit eum, et morluus est (1l Reg. ui, 22, 23). Cujus enim Asael typum tenuit, nisi eorum, quos vehementer arri- piens furor in precepe ducit ? Qui in eodem furoris impetu tanto caute declinandi sunt, quantoet insane rapiantur. Unde et Abner,qui nostro sermone patris lucerna dicitur, fugit, quia doctorum lingua que supernum Dei lumen indicat, cum per abrupta furo- rismentem cujuspiam ferri conspicit, cumquecontra irascentem dissimulat verborum jacula reddere, quasi persequentem non vult ferire. Sed cumiracundi nulla consideratione se mitigant, el quasi Asael per- sequi et insanire non cessant, necesse est ut hi qui furentes conantur reprimere, nequaquam sein furore erigant, sed quidquid est tranquillitatis ostendant ; quedam vero subtiliter proferant, in quibus ex obli- quo furentis animum pungant. Unde et Abner cum contra persequentem substitit, non eum recta, sed aversa basta transforavit. Ex mucronequippe percu- tere, et impetu aperte increpationis obviare. Aversa vero hasia persequentem ferire, est furentem tran- guille ex quibusdam tangere, et quasi parcendo su- perare. Asael autem protinus occumbit, quia com- mote mentes dum et parci sibi sentiunt, et tamen responsorum ratione in intimis sub tranquillitate

contemnunt; audiantelati quamsinttransitoria ques ambiunt, quam eterna qua perdunt. Audiant humi. les ex magistra voce Veritatis : Omnis qui se humiliat, exaltabitur (Luc. xvii, 14); audiant elati: Omnis quise exaltat, humiliabilur (Ibid.) Audiant humiles : Gloriam przecedil humilitas ; audiant elati : Ante rui- nam ezallatur spiritus (Prov. xv, 33; xvi, 18.) Au- diant humiles : Ad quem respicium, nisi ad humilem et quietum, el lIrementem seriones meos (Isai. .xv1,9) ? audiant elati : Quid superbit lerra et cinis (Eccli. x, 9) ? Audiant humiles : Deus humilia respicit ; audiant elati : Et alta a longe cognoscit (Psal. cxxxvii, 6). Audiant $9 humiles, quía Filius hominis non venil ministrari, sed ministrare (Mallh. xx, 28) ; audiant elati, quia initium omnis peccati superbia est (Eccli. x, 15). Audiant humiles, quia Redemptor noster humi- liavil semetipsum, factus obediens usque ad mortem (Philip. 11, 8); audiant elati quod de eorum capite scriptum est : Ipse est rex super universos filios su- perbia: (Job. xvi, 25). Occusio igitur perditionis no- &trze facta est superbia diaboli, et argumentum re- demptionis noslra inventa est humilitas Dei. Hostis enim nosterinter omnia conditus, voluit videri supra omnia elatus : Redemptor autem noster magnus manens super omnia, (c) fieri inter omnia dignatus esl parvus.

Dicatur ergo humilibus, quia dum se dejiciunt, ad Dei similitudinem ascendunt : dicatur elatis, quia dum seerigunt, in apostate angeli imitationem ca- dunt. Quid itaque elatione dejectius, que dum supra ge tendilur, ab altitudine verae celsitudiniselongatur? Et quid humilitate sublimius, que dum se in ima deprimit, auctorisuo manenti super summa conjun- git ? Est tamen aliud quod in eis debeat caute pen- sari, quia sspe quidam humilitatis decipiunturspe- cie, quidam vero elationis suseignorationefalluntur. Nam plerumquenonnullis quisibi humiles videntur, is qui hominibus deferri non debet, conjunctus est timor ; plerumque vero elatos comitari solet libere vocis assertio. Et cum quedam increpanda sunt vi- tia, illi reticent ex limore, et tamen tacere se wsti- mantex bumilitate, isti loquuntur perimpatientiam elationis, et tamen se credunt loqui per libertatem rectitudinis. Illos ut perversa non increpent, sub specie humilitatis premit culpa formidinis ; istos ad

tinguntur, ab eoquod et erexerant statim cadunt. Ὦ increpanda que non debent,aut magis increpanda

Qui ergo(5) a fervoris sui impetu sub lenitatis per-- cussione resiliunt, quasi sine ferro moriuntur. CAPUT XVII [AIl.XLI J. Qvomodo admonendi humiles et elati.

(Admonitio 18.) Aliter admonendi sunt humiles, aique aliterelati. 1llisinsinuandumest quam sit vera exeellentíia quam sperando tepent; istis vero inti- mandam est quam sit nulla temporalis gloria, quam etamplectentes non tenent. Audiant humiles quam

(a) Gemet. ac pl. Norm., tanto libentius.

ἫΝ Editi, a [uroris sui, contra Mss. tam Angl. quam mosirorum fidem.

(e) De boo loquendi modo Gregorio familiari, vide

quam debent, sub imagine libertatis effrenatio im- pellit tumoris. (d) Unde etelati admonendi sunt (tt, 4. 7, c. Admonendi), ne plus quam decet sint liberi ; et humiles admonendi sunt, ne plus quam expedit sint subjecti, ne aut illi defensionem justitie vertant in exercitationem superbis, aut isti cum student plus quam necesse est hominibus subjici, compellantur eorum etiam vitia venerari.

Considerandum vero est quod plerumque elatos I. xv Moral., n* 20; l. xvi, n* 37, ac passim.

(d) Gratianus heo referens, non verba sed sen. sum reddit.

19 SANCTI GREGORII MAGNI 80

utiliuscorripimus, si eorum correptionibusquedam A quod valde se despicientes negligunt, et ideo levi-

laudum fomenta misceamus. Inferenda namque illis gunt aut alia bona que in ipsis sunt, aut dicendum certe quee poterant esse si non sunt ;et tunc dumum resecanda eunt malaque nobis displicent, cum prius ad audiendam eorum placabilem mentem fecerint premissa booa que placent. Nam etequos indomitos blanda prius manu tangimus, ut eos nobis plenius postmodum etiam per flagella subigamus. Et amaro pigmentorum poculo mellis dulcedo adjungitur, ne ea que saluti profutura est, in ipso gustu aspera amaritudo sentiatur ; dum vero gustus per ducedi- nem fallitur, (a) humor mortiferus per amaritudi- nem vacuatur. lpaaergo in elatis invectionis exor- dia, permixta sunt laude temperanda, ul dum ad-

tate cogitationum a suo judicio per temporum mo- menta flectuntur. Illis dicendum es! quia nisi melio- res se ceteris estimarent, nequaquam cunctorum consilia sus deliberationi postponerent ; istis dicen- dum est quia sihocquod sunt, utcunqueatten lerent, nequaquam eos per tol (e) varietatis latera mutabili- tatis aura versaret. Illis per Paulum dicitur : Nolite prudentes esse apud. vosmelipsos (Rom. xi, 16) ; at contra isti audiuat : Noncircumferamur omni vento doctrinae (Ephes. τν, 14). Dc illis per Salomonem di- citur : Comedenl fruclus vi sux, suisque consiliis sa- turabuntur (Prov. 1, 31); de istis autem ab eo rursus scribitur : Cor stultorum díssimile erit (Ibid. xv, 7). Cor quippesapientum sibimetipsi semper est simile;

mittunt favores quos diligunt, etiam correptiones ἢ quiadumrectis persuasionibus acquiescit, constanter

recipiant quas oderunt.

Plerumque autem persuadere elatis utilia melius possumus, si profectum eorum nobis potius 80 quam illisprofuturum dicamus, si eorum (ὁ) weliorationem nobis magis quam sibi impendi postulemus. Facile enim ad bonum elatio flectitur, si et aliis ejus in- flexio prodesse credatur. Unde Moyses, qui regentese Deo, deserti iter aerea columna duce pergebat(c)cum Hobab cognatum suum a gentilitatis conversatione vellet educere, et omnipotentis Dei dominio subju- gare : Proficiscimur ad locum quem Dominus daturus est nobis; veni nobiscum, ut bene faciamus libi, quia Dominus bona promisit lsraeli. Cui cum respondisset ille : Non vadam lecum, sed reverlar in lerram meum inquanatus sum ; illico adjunxit : Nolinos relinquere; tu enim nosti in qvibus locis per deserium castra po- nere debeamus, et eris duclor nosler (Num. x, 29, 464.). Neque enim Moysi mentem ignorantia itineris angustabat, quem et (d) ad prophetia scientiam co- gnitio Divinitatisexpanderat,quem columnaexterius preiba!, quem de cunctis interius per conversatio- nem cum Deo sedulam locutio familiaris instruebat. Sed videlicet vir providus elato auditori colloquens, solatium petivit ut daret; ducet repuirebat in via, ul dux ei fleri potuisset ad vitam. Egit itaqueut su- perbus auditor voci ad meliora suadenti eo magis fleret devotus, quo putaretur necessarius ; et undese exhortutorem suum precedere crederet, inde se sub verbis exhortan!is incliparet.

CAPUT XXIII (Al. ΧΕΙ].

Quomodo admonendi perlinaces et inconstantes.

(Admonitio 19.) Aliter admonendi sunt pertinacex, atque aliter inconstantes. lllis dicendum est quod plus de se quam sunt sentiunt, et idcirco alienis consiliis non acquiesacunt ; istis vero intimandum est

(a) Laud. et seeundus Gemet., humor mortifer. Sic quoque legitur in Gemet. primo, sed a secunda manu.

(^) Laud., Longip., Val. Cl., duo priores Gemet., et tertius Carnot., moderationem.

(6) Al., Jetro. Cod. Corb. habet utramque lootio-

nem. (d) Laud., Rothom., Lyr., ad prophet. In Trec., Corb. et plerique legitur, quam, sc. mentem, pro

se in bono opere Jirigit. Cor vero stultorum dissi- mile est, quia dum mutabilitate se varium exhibet, nunquam id quod fuerat manet. Et jquia quedam vitia sicut ex semetipsis gignunt alia, ita ex aliis oriuntur, sciendum summopere est. quod tunc ea corripiendo melius tergimus, cum ab ipso amaritu- dinis sue fonte siccamus. Pertinacia quippe ex sa- perbia, inconstantia vero ex levitate generatur. Admonendi igitur sunt pertinaces, ut elationem sus cogilationis agnoscant, et. semetipsos vincere studeant; ne dum rectis aliorum suasionibus foris superari despiciunt, intus a superbia G1 captivi te- neantur. Ada; onendi sunt, ut solerter aspiciant quia Filius hominis, cui una semper cum Patre voluntas est, uuexemplum nobis frangendee nostre voluntatis prebeat, dicit : Non. quero voluntatem meam, sed voluntatem ejus qui misil me Patris (Joan. v, 30). Qui ut hujus adhuc virtutis gratiam commendaret, ser- vaturum ee bocinextremo judicio premisit, dicens: Ego a mc ípso non possum facere quidquam, sed sicut audio, judico (Ibid.). Qua itaque (f) conscientia dedi- gnatur homo aliene voluntati acquiescere, quando Dei et hominis Filius, cum virtutis sue gloriam ve- nit ostendere, testatur se non a semetipso judicare? Atcontra admonendisuntinconstanles, ut mentem gravitate roborent. Tunc enim genimina in se muta- bilitatis(g) arefaciunt, cum acorde priusradicem levi- tatisabscidunt, quiaettunc fabrica robustaconstrui- tur, cum prius locus solidus, in quo fundamentum poni debeat, providetur. Nisi ergo ante mentis levi- tas caveatur, cogitationum inconstantia minime vin- citur. À quibus se alienum Paulus fuisse perhibuit, cum dicit : Numquid levitate usus sum ?aut quae co- gito, secundum carnem cogito, ut sit apud me, est et non (I Cor. 1,17)? Ac si aperte dicat : Idcirco mu-

quem.

(e) Edit. plereeque, varietatis liltora, quibus ex Mss. ignoramus. Paulo post habent,fruciusvinez sua pro vie. lebr. textus, ejusque versiones, nec non Mss. sancti Gregorii cogunt legere, vic? sus.

(f) Laud., constantia.

(9) Laud., et tertius Gemet., arescunt. Alil Noem.,

arefiunt. 4

81 REGUL/E PASTORALIS LIBER. — PARS TERTIA.

82

tabilitatis aura non moveor, quia levitatis vitio non A in honore aliquo ad salurilatem carnis (Coloss. v, 23).

süccumbo. CAPUT XIX [4]. XLIIT;.

Quomodo admonendi qui infemperamtius, εἰ qui parcius ei50o utuntur.

(Admonitio 20.) Aliter admonendi suntgule dediti, atque aliter abstinentes. Illos enim superfluitaslocu- tionis, levitas operis, atque luxuria: istos vero se- pe impatientie, sepeverosuperbizsculpa comitatur. Nisi enim gule deditos immoderata loquacitas rape- ret, dives ille qui epulatus quotidie dicitur splendi- de in lingua yravius non arderet, dicens: Paler Abraham, miserere mei, οἱ mitte Lazarum, ut intingat extremum digili suí in aquam, ut refrigeret linguam meam, quia cruciur in hac flamma (Luc. xvi, 24). Qui- bus profecto verbis ostenditur quia epulando quo- tidie crebrius in lingua peccaverat, qui totus ardens refrigerari se preecipuein lingua requirebat. Rorsum quia guls deditos levitas protinus operis sequitur,

auctoritas sacra testatur, dicens: Sedit populus man-

ducare et bibere, et surrexerunt (udere (Exod. xxxu,0). Quos plerumque edacitas usque ad luxuriam per- trahit, quia dum satietate venter extendiiur, aculei lihidinis excitantur. Undeet hosti callido, qui primi bominis sensum in concupiscentia pomi aperuit, sed in peccati laqueo strinzit, divina voce dicitur: Pe- etore et ventre repes (Gen. wn, 14), ac si ei aperte di- ceretur : Cogitatione et ingluvie super humana cor- dadomiaaberis. Quia gule deditos luxuria sequitur, propheta testator, qui dum aperta narrat, occulta denuatiat, dicens : Princeps cocorum destruxit mu- res Jerusalem (Jer. xxxix, 9; 1V Beg. xxv, 10. sec. LXX). Priuceps namque cocorum venter est (Dist. M, inilio), cui roagna cura obsequium a cocis impen- ditur, ut ipse delectabiliter cibis impleatur. Muri au- tem Jerusalem virtutes sunt anime, ad desiderium superne pacis elevate. Cocorum igitur princeps mu- ros Jerusalem dejicit; quia dum venter ingluvie ex- tenditur, virtutes anime per loxuriam destruuntur.

ΦΦ Quocontra nisi mentes abstinentium plerura- que impatientia a sinu tranquillitatis excuteret, ne- quaquam Peirus cum diceret: Minisirale in fide ve- stra vir(utem, in virtule aulem scienliam, in scientia antem abstinentiam (1l Pelr. 1, 5); protinus vigilan- ter adjungeret, dicens: In abstinenlia aulem palien- tiem. Deesse quippe abstinentibus patientiam pre- vidit, quas eis ut adesset ad monuit. Rarsum nisi co- gitariones abstinentium nonnunquam superbie onl- pa transügeret, Paulus minime dizisset : Qui non manducat, manducantem non judicet (Rom. xiv, 9". Qui rursum ad aliosloquens, dum de abetinentis vir- inte gloriantium precepta perstringeret, adjunxit: Quse sunt rationem quidem habenlía sapientie in super- sitione et humilitate, el non ad parcendum corpori, non

[9 Trec., Carnot. primus et Belv., a prima manu, seluptas. Retinuimus voluntas, quod referatur ad locum Isaiz, in quo legitur voluntates vestrae. Quan- gm in Trecensi legamus, voluptates. Αἱ ἰὼ Hebr.

te et in translatione septusginta Interp. ex qua

Qua in re notandum est quod in disputatione 8ua predicatoregregius superstitioni humilitatisspeciem jungit, quia dum plus quam necesse est per absli- nentiam caro atteritur, humilitas foris ostenditur, ged de hac ipsa humilitate graviter interius suporbi- tur. Et nisi aliquando mens ex abstinentis virtute tumesceret, nequaquam hanc velut inter magna me. rita Phariseusarrogans studiose numeraret, dicens : Jejuno bis in sabbato (Luc. xvirt, 12). Admonendi ergo sunt gula dediti, ne in eo quod escarum dele- ctationiincubant, luxurie se mucronetransfigant ; et quanta sibi per esum loquacitae, quanta mentis le- vitas insidietur, aspiciant, ne dum ventri molliter eerviunt, vitiorum laqueis crudeliter astringantur. Tonto enim longius & secundo parente receditur, quanto per immoderatum usum dum manus ad ci- bum tenditur, parentis primi lapsus iteratur. At contra admonendi sunt abstinentes, ut sollicite sem- per aspiciant, ne cum gule vitium fugiunt, acriora his vitia quasi ex virtute generentur ; ne dum car- nem macerant, ad impatientiam spiritus erumpant : et nulla jam virtus sit quod caro vincitur, si spiritus ab ira superatur. Aliquando autem dum mens abs- tinentium ab ira se deprimit, bano quasi peregrina veniens letitia corrumpit,et eo abstinentie bonum deperit, quo sese a spiritalibus vitiis minime cu- stodit. Unde recte per prophetam dicitur : 1n diebus jejuniorum vestrorum inveniuntur voluntates vestre (Isai. tvi, 3, sec. LXX). Et paulo post: [n judicia et rixas jejunalis, et percutitis pugnis (10id.)(a) Voluntas quippe ad letitiam pertinet, pugnus ad irum. [ncas- sum ergo per abstinentiam corpus atteritur, si inor- dinatis dimiasa motibus mens vitiis dissipatur. Rur- sumque admonendi sunt, ut abstinentiam suam et semper sine imminutione custodiant el nunquam hane apud occultum Judicem eximie virtutis cre- dant, nesi fortasse magni esse meriti creditur, cor in elationem sublevetur. Hinc namque per prophe- tam dicitur: Nunquid tale esl jejunium quod elegi ? 'Sed [range esurienti panem tuum, et egenos vagosque £nduc in domum (uam (Ibid.. ὃ).

Qua in re pensandum est virius abstinentie quam parva respicitur, que nonnisi ex aliis virtuli- bus commendatur. Hinc Joel ait : Sanctificate jeju- nium. Jejanium quippe sanctificare, est adjunctis aliis bonis dignam Deo abstinentiam carnis osten- dere. Admonendi sunt abstinentes; ut noverint, quia tunc placentem Deo abstinentiam offerunt, 88 cum eaquesibide alimentis subtrahunt, indigentibuslar- giuntur. Solerter namque audiendum est, quod per propbetam Dominus redarguit, dicens : Cum jejuna- retis et plangeretis in quinto et i» septimo mense per hos septuaginta. annos, nunquid. jejunium jejunastis

desumuotur laudata verba, legitur voluntas aut vo- luntates. In vereionibus Syriaca et Arabica habes, cupiditatibus indulgelis, cupiditales quaeritis. Verum hio cupiditates non possunt siyniflcare voluplates,sed propriam voluntatem.

83 SANCTI GREGORII MAGNI 84

shi? EL cum (a) comedütis et bibistis, nunquid non A subsistunt. Admonendisuntigiturqui jam que pos-

vobismelipsis comedistis, εἰ vobismeliysis . bibislis (Zach. vit, 5 seq.) ? Non enim Deo, sed sibi quis- que jejunat, si ea que ventri ad tempus subtrabi!, non egenis tribuit, sed ventri postmodum olfe- renda custodit.

Itaque ne aut illos appetitus gule a mentis statu dejiciat, aut istos afflicta caro ex elatione supplan- tet, audiant illi ex ore Veritatis: Atendile aulem vo- bis,neforte graventur corda vestra in crapula et ebrie- tate, εἰ curis hujus mundi (Luc. xxi, 34). Ubi utilis quoque pavor adjungitur : Εἰ superveniat in vos re- pentina dies illa. Tanquam laqueus enim superveniet tin omnes, qui sedent super faciem omnis terra (lidem, 39). Audiant isti: Non quod inlral in os, coinquinat hominem, sed quod procedit ex ore, coinquinat homi- nem (Math. xv,11). Audiant illi : Esca ventri, et ven- ter escis; Deus aulem et hunc (b) et has destruet(ICor. vi, 13). Et rursum: Non in commessationibus el ebrie- talibus (Rom. xii, 13). Et Rursum : Esca ποῖ non commendat Deo (I Cor. v1u, 8). Audiant isti, quia om- nia munda mundis ; coinquinalis autem el infidelibus nihil est mundum (Tit. 1, 15). Audiant illi: Quorum deus venter est, et gloria in confusione ipsorum (Phi- lip. wi, 19). Audiant isti : Discedent. quidam a fide (| Tim. 1v, 1, 3). Et paulo est : Prohibentium nu- bere, abstinere a cibis, quos Deus creavil ad percipien- dum cum graliarum acitone fidelibus et his qui cogno- verunt veritatem. Audiant illi : Bonum est non man: ducare carnem, neque bibere vinum : neque in quo frater tuus scandalizatur (Rom. xiv, 21). Audiant isti: Modico víno utere propter stomachum et fre- quentes (uas infirmitates (1 Tim. x,23). Quatenus et illi discant cibos carnis (c) inordinate non appetere, et isti creaturam Dei quam non appetunt, non au- deant condemnare.

CAPUT XX [4] XLIV].

Quomodo admonendi qui sua distribuunt, εἰ qui rapiunt aliena.

(Admonitio 21.) Aliter admonendi sunt qui jam sua misericorditer tribuunt,taquealiter qui adhuc et aliena rapere contendunt. Admonendi namque eunt qui jam sua misericorditer tribuunt, ne cogitatione tumida super eos se quibus terrena largiuntur, ex- tollant; ne idcirco se meliores estiment, quia conti- neri per seceteros vident. Nam terrenae domus domi- nus famulorum ordines ministeriaque dispertiens, hos ut regant, illos vero statuit ut ab aliis regantur. Istos jubet ut necessaria ceteris prebant, illos ut ac- ceptaabaliissumant. Et tamen plerumque offendunt qui regunt, et in patris familias gratia permanent qui reguntur. lram merentur qui dispensatores sunt, sine offensione perdurant qui ex aliena dispensatione

(a) Laud., Val. Cl. Corb., Gemet., comeditis el bi- bitis. Trec., cum comeditis et cum bibitis.

(b) Laud. Trec. et duo priores Gemet., et hsc. (e) Gemet. et Laud., immoderate. (d) Corb. hic et deinceps longa serie habet nec, ro ne. (2) Aud. primus, non fecimus.

gident misericorditer tribuunt, ut a coelesti Domino dispensatores se positos subsidiorum temporalium agnoscant : et tanto humiliter prebeant, quanto et aliena esse intelligunt que dispensant. Cumque in illorum ministerio quibus accepta largiuntur 64 constitutos se esse considerant, nequaquam eorum mentes tumor sublevet, sed timor premat. Unde et necesse est ut sollicite perpendant (d) ne commissa indigne distribuant ; ne quedam quibus nulla, ne nulla quibus quedam ; ne multa quibus pauca, ne pauc&prebeantquibus impendere multa debuerunt ; ne precipitatione hoc quod tribuunt inutiliter spar- gant ; ne tarditate petentes noxie crucient; ne reci- piende hic gratie intentio subrepat; ne dationis

, lumen laudis transilorie appetlitio exetingual ; ne

oblatum munus conjuncta tristitia obsideat ; ne in bene oblato munere animus plus quam decet hila- rescat, ne sibi quidquam, cum totum recte impleve- rint, tribuant, οἱ simul omnia postquam peregerint perdant. Ne enim sibi virtutem sue liberalitatis de- putent, audiant quod scriptum est : Si quisadmini- sirat,tanquamez virlule quamadministrat Deus (1Petr. iv, 11). Ne in benefactis immoderatius gaudeant, audiant quod scriptum est : Cum fecerilis omnia quz pracepta sunt vobis, dicile: Servi inutiles sumus, quod debuimus facere, (e) fecimus (Luc. xvn, 10). Ne largitatem tristitiacorrumpat, audiant quod scriptum est : Hilarem erim datorem diligit Deus (Il Cor. 1x, 7). Ne ex impenso muneretransitoriam laudem que - rant, audiant quod Beriptum est: Nescial sinistra (ua,

C quid facial dextera lua (Matth. v1, 3) ; Id est, pies di-

Bpensationi nequaquam se gloria vite presentis ad- misceat, sed opus rectitudinis (/) appetitio ignoret favoris. Neimpense gratie vicissitudinemrequirant, audiant quod scriptum est: Cum facis prandium aut cenam, noli vocare amicos (uos, neque [raíres (uos, neque cogna£os, neque vicinos divites, ne forle et ipsi le reinvilent, el fial tibi relribulio : sed cum [acis con- vivium, voca pauperes,debiles, claudos, caecos ; el beatus erís, quia non habent (g)unde relribuere tibi (Luc. xiv, 12 seq. eic.) Neque prebende sunt citius, sero pre- beantur, audiant quod scriptum est: Ne dicas amico tuo: Vade et reverlere, et cras dabo tibi, cum statim pos- sis dare (Prov. rit, 28). Ne sub obtentu (A) largitatis ea qua possident inutiliter spargant, audiant quod

D scriptum est : Sudet eleemosyna in manu lua. Ne cum

multa necesse sin!, pauca largiantur, audiant quod scriptum est: Qui parce seminal, parce et metet (11 Cor. 1x, 6). Ne cum pauca oportet, plurima prebeant eL ipsi postmodum minimoinopiam tolerantes adim. patientiam erumpant, audiant quod scriptum est: Non ut aliis sil remissio, vobis autem tribulatio, sed ex

(f) In Edit., appetilionem. Corimur sequi Mss. tur- bam, et quidem optimorum, sc., Treo., Loud., Corb., duorum priorum Carnot.

(g) 1ta Corb., Trec., Laud., Gemet. Consentit vet. Edit. 1518. Alie habent, unde reiribuant,

(^) Laud. et nonnulli, pietatis,

REGULJE PASTORALIS LIBER. — PARS TERTIA.

aequalilate, vestra abundantia illorum inopiam sup- À quo eos obliget reatu res rapta, si tali subjicit poene

pleat,et utillorum abundantia vestre inopiz sit supple- mentum (Ibid. vi1,13, 14). Cum enim dantismens ferre inopiam nescit, si mulia aibi subtrahit, occasionem contra se impatientie exquirit. Prius namque pre- parandus est patientis animus, et tunc aut multa sunt aut cuncta largienda, ne dum minus »quani- miter inopia irruens fertur, et premisse largitatis merces pereat, et adhuc mentem deterius murmura- tiosubsequens perdat. Neomnino nihileis prebeant, quibes conferre aliquid parvum debent,audiantquod scriptum esl : Omni pelenti te tribue (Luc. vi, 30). Ne saltem aliquid prebant, quibus omnino conferre nildebent, audiant quod scriptum est : Da bono, et non receperis peccalorem ; benefac humili, et non de-

non tradita, Perpendant quid mereatur injustitia illata, si tanta percussione digna est pielas non impensa.

Cum aliena rapere intendunt, audiant quod scríi- ptum est : Vae ei qui multiplicat non sua ; usquequo aggravat contra se densum lutum (Habac. τι, 6)? Avaro quippe contra se densum lutum aggravare, est terrena lucra cum pondere peccati cumulare. Cum multiplicare large habitationis spatia cupiunt, audiant quod scriptum est : Vae qui conjungitis do- mum ad domum, et agrum agro copulalis, usque ad terminum loci. Nunquid habitabitis soli vos in medio terr2 (Isai. v, 8)? Ac si aperte diceret: Quousque vos extenditis, (b) qui habere in communi mundo con-

deris impio (Ecccli. xn, 4). Et rursum : Panem tuum p sortes minime potestis? Conjunotos quidem premilis,

et vinumsuper sepulluram jusli constitue, et noli ex co manducare eb bibere cum peccatoribus (Tob. 1v, 17).

05$ Panem enim suum et vinum peccatoribus pre- bet, qui iniquis subsidia proeo quod iniqui sunt im- pesdit. Unde et nonnulli hujus mondi divites, cum fame crucientar Cbristi pauperes, effusis largitatibus Botriunt histriones. Qui vero indigenti etiam pecca- tori panem suum, non quía peccator, sed quia homo est, tribuit ; nimirum non peccatorem, sed justum peuperem nutrit, quia in illo non culpam, sed na- taram diligit.

Admonendi sunl etiam qui jam sua misericorditer largiuntur, ut sollicite custodire studeant, ne cum eommissa peccata eleemosynis redimunt, adhuo re- dimenda&committant; ne venalem Dei justitiam esti- ment, si cum curant pro peccatis nummos tribuere, arbitrentur se posse inulte peccare. Plus est namque anima quam esca, el corpusquam vestimentum (Matth. γι, 25; Luc. xu, 23). Qui ergo escam aut vestimen- tam pauperibus largitur, sed tamen anime vel cor- poris iniquitate polluitur, quod minus est justilie ebtelit, et quod mejus est, culpe; sua enim Deo dedit, et se diabolo.

At contra admonendi sunt qui adhuc et aliena ra- pere contendunt, utsollicite audiant quid veniensin judicium Dominus dicat. Ait namque : Esurivi, el nen dedislis mihi manducare ; sitivi, el non dedistis mihi bibere ; hospes eram, el non collegistis me; nu- dus, οἱ non operuistis me; infirmus et ín carcere, et nox visitaslis me (Mallh. xxv, 35, 30). Quibus etiam

cC

sed contra quos valeatis vos extendere, semper in- venitis. Cumaugendis pecuniis inhiant, audiant quod scriptum est : Avarus non impletur pecunia ; ei qui amat divitias, non capiet fruclus ex eis (Eccle. v, 9). Fructus quippeex illis caperet, si eas bene spargere non amando voluisset. Qui vero eas diligendo reti- net, hic utique sine fructu derelinquet. Cum repleri cunctis simul (6) opibus inardescunt, audiant quod scriptum est : Qui feslinat dituri, non erit innocens (Prov. xxvii, 20) ; profecto enim qui augere opesam- bit, vitare peccatum negligit ; et moreavium captus, cum escam terrenarum rerum avidus conapicit, quo &tranguletur peccati laqueo non agnoscit. 66 Cum quelibet presentis mundi lucra desiderant, et ea qua de futuro (d) damna patientur, ignorant, audiant quod scriptum est : Hareditas ad quam festinatur in principio, in. novissimo benedictione carebit (Prov. xx, 21). Ex hac quippe vita initium ducimus, utad benedictionis sortem in novissimo veniamus : qui itaque in principio hereditari festinant, sortem sibi in novissimo (e) benedictionis amputant ; quia dum peravaritia nequitiam hie multiplicari appetunt, il- lic ab seterno patrimonio exheredes fiunt. Cum vel plurima ambiunt, vel obtinere cuncta qua ambie- rint possunt, audiant quod scriptum est : Quid prod- esl homini si. lolum mundum lucretur, anima vero sud detrimentum faciat (Matth. xvi, 26) ? Ac si aperte Veritas dicat : Quid prodest homini si totum quod extra se est congregat. sihoc ipsum solum quod ipse est, damnat ? Plerumqueautem citius raptorum ava-

praemittit, dicens : Discedite ame, maledicti, in ignem D ritia corrigitur, si in verbis admonentis quam fugi-

&lernum, qui paratus est diabolo et angelis ejus (Matth. xxv, 41). Ecco nequaquam audiunt, (a) quia rapinas vel qualibet alia violenta commiserunt, et tamen asternis gehenne ignibus mancipantur. Hinc ergo colligendum est quanta damnatione plectendi sant qui rapiuat aliena, si tanta animadversione fe- naotur qui sua indiscrete tenuerunt. Perpendant

(4) Corb., Belv., et duo priores Carnot., qui ra-

(5) Trec., tres Gemel., Rothom., Audoen., Lyr., "m non habere in communi mundo minime potestis, ortasse bio minime, non habet vim negandi, eed si- gnificat : ne minimam quidem mundi porlionem aliis

tiva sit presens vita, monstretur: si eorum ad me- dium memoria deducatur, qui et ditariin hoo mundo diu conati sunt, et tamen in adeptis divitiis diu ma. nere nequiverunt, quibus festina mors repente et simul abstulit quidquid eorum nequitia nec simul nec repente congregavit; qui non solum bic rapta reliquerunt, sed secum ad judicium causas rapine

nabitandam conceditis. Vide eupra, c. 13, nota e. (c) In vet. Edit. 1518 et Guasanv., operibus, crasso

errore. (d Vitiose in Excusis, de futuro damno. e) Gussanv., non minori errore, benedicliwne.

87

SANCTI GREGORII MAGNI

88

detulernnt. Horum itaque exemplafaudiant, quos ia À sil, sed quiaimmoderato usu lotum se licitistradidit.

verbis suis proculdubio et ipsi condemnant; υἱ cum post verba ad cor redeunt, imitari saltem quos judicant, erubescant.

CAPUT XXI (Ai. XLV].

Quomodo admonendi qui aliena non appetunt, sed sua felinent ; el qui sua lribuentes, aliena tumen rapiunt.

(Admonitio 22.) Aliter admonendi sunt qui nec

aliena appetunt, nccsua largiuntur ; atque aliter qui et ea qua habent tribuunt, el tamen aliena rapere non desistunt. Admonendi sunt qui nec aliena appe- tunt, nec sua largiuntur, ut sciaut sollicite quod ea dequa sumptisunt, cunctis hominibusterracommu- nis est, et idcirco alimenta quoque omnibus com- muniler profert. Incassum ergo se innocentes putant, qui commune Dei munus sibi privatum vindicant ; qui cum accepta non tribuunt, in proximorum nece grassantur, quia tot pene quotidie perimunt, quot morientium pauperum apud sesubsidie abscondunt. Nam cum qualibet necessaria indigentibus ministra- mus, sua illis reddimus, non nostra largimur; justi- tie debitum potius solvimus, quam misericordie opera implemus. Unde et ipsa Veritas cum de mise- ricordia caute exhibenda loqueretur, ait : Alteadite ne justitiam vestrum [aciatis coram hominibus (Matth. vi, 1). Cui quoque sententie eliam Psalmista conci- nens dicit : Dispersil dedit pauperibus, justitia ejus manel ia. ielernum (Psal. c1, 9). Cum enim largita- tem impensam pauperibus premisisset, non hanc vocare misericordiam, sed justitiam maluit; quia quod a communi Domino tribuitur, justum profecto est, ut quicunqueaccipiuntl, eo communiter utantur. Hioc etiam Salomon ait : Qui justus cst, tribuet et non cessabit (Prov. xx1, 260). Admonendi sunt quo- que ut sollicite attendant quod ficulnca que fructum non habuit, contra hancdistrictusagricolaqueritur, quod etiam terram occupavit. 83 Terram quippe flcuinea sine fructu occupat, quando mens tenacium hoc quod prodesse multis poterat, inutiliter servat. Terram ficulnea sine fructu occupat, quando locum quem exercere alius (u) per solem boui operis valuit, stultus per desidie umbram premit.

Hi &sutem nonnunquam: dicere solont : Concessis ulimur, aliena non queriimus, et si digna misericor- diae retributione non agimus, nulla tamen perversa perpetramus, Quod idcirco sentiual, quia videlicet

Admonendi sunt tenaces, ut noverint quod hano primam injuriam faciunt Deo, quia dauti sibi omnia, nullam misericordie hostiam reddunt. Hioo enim Psalmista ait : Non. dabit Deo propitiationem suam, nec pretium redemptionis anima sug (Psal. xvvin, 8). Pretium namque redeinptionis dere, estopus bonum prevenienti nos gratie reddere. HincJoannes excla- mat dicens : Jam securis ad radicem arboris posita est. Omnis arbor quz non facil fruclum bonum, exci- detur, οἱ in ignem millelur (Luc. 11, 9). Qui ergo se innoxios, quia aliena non rapiunt estimani, ictum securis vicine prevideant, et torporem improvides securitatis amittant, ne cum ferre fructum boni ope- ris negligunt, a presenti vita funditus (ὁ) quasi ἃ viriditate radicis exsecentur.

At contra admoneadi sunt, quiet ea que habent iribuunt, et aliena rapere non desietunt(c) ne valde munifici videri appetant, ei de boni specie deterio- res fiant. Hi etenim propria indiscrele tribuentes, non solum ul supra jam diximus, ad impatientie murmurationem proruunt ; sed cogente se inopia, usque ad avaritiam devolvuntur. Quid ergo eorum mente infelicius, quibus de largitate nascitur avari- tia, et peccalornm seges quasi ex virtute seminatur? Prius itaque admonendi sunt ul tenere sua rationa- bilitersciant,et tunc demum ut aliena non ambiant. Si enim radix culpe in ipsa effusione non exuritur, nunquam per ramos excberans avaritie spina (d) siccatur. Occasio ergo rapiendi subtrahitur, 8i bene prius jus possidendi disponalur. Tunc vero admo- nili audiant, quomodo qua habent misericorditer tribuant, quando nimirum didiceruntut bona miseri- cordie per interjectam rapine nequitiam non con- fundant. Violenter enim exquirunt que misericordi- ter largiuntur. Sed aliud est pro peccatis misericor- diam facere, aliud pro misericordia facienda pec- care : qua jam nequaquam misericordia nuncupari potest, quia ad dulcem fructum non proflcit que per virus pestifere radicis amarescit.